وقتی پزشک میگوید انحنای ستون فقرات به جراحی نزدیک شده، اولین واکنش بسیاری از بیماران ترس است. کلمه «جراحی» به تنهایی میتواند نگرانی زیادی ایجاد کند؛ به خصوص وقتی صحبت از ستون فقرات و نخاع باشد. اما تصمیم برای جراحی اسکولیوز فقط با نگاه کردن به یک عدد روی برگه رادیولوژی گرفته نمیشود.
شدت انحنا، سن بیمار، میزان رشد باقی مانده، سرعت پیشرفت اسکولیوز، انعطافپذیری ستون فقرات، علائم بیمار و تأثیر انحنا بر عملکرد بدن همگی در تصمیمگیری نقش دارند.
از طرف دیگر، هر فردی که اسکولیوز دارد الزاماً به جراحی نیاز ندارد. در بسیاری از بیماران میتوان با پایش منظم، تمرینات تخصصی و در افراد در سن رشد با بریس، روند پیشرفت انحنا را کنترل کرد. بنابراین سؤال اصلی فقط این نیست که «جراحی اسکولیوز چه مزایایی دارد؟»؛ بلکه باید پرسید: آیا در شرایط فعلی من واقعاً جراحی بهترین انتخاب است؟
قبل از هر چیزی پیشنهاد میدهیم ک فرم زیر را پر کنید تا همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.
جراحی اسکولیوز دقیقاً با چه هدفی انجام میشود؟
هدف اصلی جراحی اسکولیوز این نیست که ستون فقرات را به شکل کاملاً صاف و بدون هیچ انحنایی تبدیل کند. هدف، اصلاح ایمن انحنا، جلوگیری از پیشرفت آن و ایجاد تعادل مناسب در ستون فقرات است.
در شایعترین نوع جراحی، یعنی فیوژن ستون فقرات، مهرههای مشخصی با استفاده از پیچ و میله در وضعیت اصلاحشده قرار میگیرند و سپس با کمک پیوند استخوان، بهتدریج به یک توده استخوانی پایدار تبدیل میشوند.
به همین دلیل جراحی معمولاً برای مواردی مطرح میشود که احتمال پیشرفت انحنا قابلتوجه است یا اسکولیوز باعث اختلال عملکردی، درد قابلتوجه یا مشکلات دیگر شده است.
برای اطلاع بیشتر از شرایط توصیههای بعد از جراحی اسکولیوز کلیک کنید.
چه زمانی جراحی اسکولیوز مطرح میشود؟
یک تصور رایج این است که مثلاً «۴۰ درجه یعنی حتماً جراحی». چنین قانون سادهای وجود ندارد.
بهطور کلی میتوان شرایط را اینطور در نظر گرفت:
| وضعیت انحنا | رویکرد معمول | نکته مهم |
| کمتر از حدود ۲۵ درجه | پایش و در موارد لازم تمرین تخصصی | احتمال نیاز به جراحی معمولاً پایین است |
| حدود ۲۵ تا ۴۵ درجه در فرد در حال رشد | بریس و درمان تخصصی | هدف اصلی جلوگیری از پیشرفت است |
| حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه و بیشتر | بررسی جدی گزینه جراحی | سن، رشد و روند پیشرفت اهمیت زیادی دارد |
| انحناهای شدید و پیشرونده | ارزیابی تخصصی جراحی | علائم و عملکرد بیمار نیز باید بررسی شود |
مزایای جراحی اسکولیوز چیست؟
جلوگیری از پیشرفت انحنا
یکی از مهمترین مزایای فیوژن این است که بخش جراحیشده ستون فقرات دیگر مانند قبل نمیتواند به همان شکل دچار پیشرفت انحنا شود. این موضوع بهویژه در اسکولیوزهای شدید و پیشرونده اهمیت دارد.
اصلاح قابل توجه شکل ستون فقرات
جراحی معمولاً میتواند مقدار قابلتوجهی از انحنای ستون فقرات را اصلاح کند. در نتیجه ممکن است شانهها، تنه و وضعیت کلی بدن متعادلتر به نظر برسند.
البته اصلاح جراحی به معنی از بین رفتن کامل تمام تغییرات ظاهری نیست. چرخش مهرهها و قفسه سینه ممکن است تا حدی باقی بماند.
بهبود تعادل بدن
در برخی بیماران، اسکولیوز شدید باعث میشود تنه از حالت متعادل خارج شود. اصلاح انحنا میتواند به بهتر شدن راستای بدن کمک کند.
جلوگیری از مشکلات ناشی از انحنای بسیار شدید
در موارد شدید، انحنا میتواند با مشکلاتی مانند درد، محدودیت فعالیت و در برخی شرایط اختلالات تنفسی همراه شود.
بهبود کیفیت زندگی در بیمار مناسب
جراحی برای همه افراد به یک اندازه سودمند نیست؛ اما در بیماری که انتخاب مناسبی برای عمل است، اصلاح انحنا و تثبیت ستون فقرات میتواند تغییر قابلتوجهی در عملکرد و کیفیت زندگی ایجاد کند.
برای اطلاع بیشتر از شرایط آیا اسکولیوز را جراحی کنیم یا نه؟ کلیک کنید.
ریسکهای جراحی اسکولیوز چیست؟
جراحی اسکولیوز یک عمل بزرگ ستون فقرات است و نمیتوان آن را بدون ریسک دانست. میزان خطر به سن، وضعیت عمومی بدن، شدت و نوع انحنا، تعداد مهرههای درگیر و روش جراحی بستگی دارد.
آسیب عصبی یا نخاعی
این عارضه نادر اما بسیار جدی است. به همین دلیل در بسیاری از جراحیهای ستون فقرات از پایش عصبی حین عمل استفاده میشود تا تغییرات عملکرد مسیرهای عصبی سریعتر شناسایی شوند.
نباید برای این عارضه یک عدد ثابت را به همه بیماران نسبت داد؛ میزان خطر به شرایط بیمار و نوع جراحی وابسته است.
عفونت
عفونت محل جراحی یکی از عوارض شناختهشده جراحی ستون فقرات است. رعایت اصول استریل، کنترل بیماریهای زمینهای و مراقبت مناسب بعد از عمل در کاهش خطر اهمیت دارد.
خونریزی
جراحیهای اصلاحی ستون فقرات میتوانند با خونریزی قابلتوجه همراه باشند و تیم جراحی معمولاً از روشهایی برای کنترل و مدیریت آن استفاده میکند.
عدم جوشخوردن مهرهها
گاهی فیوژن به شکل مورد انتظار کامل نمیشود. این وضعیت که به آن Pseudoarthrosis یا جوشنخوردگی کاذب گفته میشود، در بعضی بیماران ممکن است باعث درد، شکست یا شلشدن تجهیزات و در مواردی نیاز به جراحی مجدد شود.
شکست یا جابهجایی تجهیزات
پیچها و میلهها برای ثابت نگه داشتن ستون فقرات استفاده میشوند، اما مانند هر وسیله پزشکی دیگری احتمال مشکلات مرتبط با آنها وجود دارد.
کاهش حرکت بخش فیوژنشده
این نکته بسیار مهم است: مهرههایی که به هم جوش میخورند، دیگر مانند قبل حرکت نمیکنند.
البته ستون فقرات دارای بخشهای متعدد است و میزان تأثیر این محدودیت بر حرکت روزمره به محل و طول فیوژن بستگی دارد.
آیا بعد از جراحی اسکولیوز ستون فقرات کاملاً صاف میشود؟
نه لزوماً.
هدف جراح ایجاد اصلاح ایمن و متعادل است، نه صاف کردن ستون فقرات به هر قیمت. اصلاح بیش از حد میتواند خود خطراتی داشته باشد؛ بنابراین جراح باید بین میزان اصلاح، حفظ تعادل بدن و ایمنی عصبی تعادل برقرار کند.
همچنین ممکن است چرخش قفسه سینه یا برجستگی دندهها به طور کامل از بین نرود. این موضوع بهتر است قبل از عمل به صورت شفاف با بیمار مطرح شود تا انتظار واقعبینانهای از نتیجه داشته باشد.
برای اطلاع بیشتر از شرایط بهترین ورزش برای درمان اسکولیوز کلیک کنید.
دوران نقاهت بعد از جراحی چقدر طول میکشد؟
ریکاوری برای همه یکسان نیست. در بسیاری از بیماران مبتلا به اسکولیوز نوجوانان، بستری حدود ۳ تا ۶ روز است و بازگشت تدریجی به فعالیتها طی ماههای بعد انجام میشود.
در روزهای اول معمولاً درد، خستگی و محدودیت حرکتی طبیعی است. بعد از ترخیص نیز بیمار باید طبق برنامه جراح برای معاینه و تصویربرداری مراجعه کند.
بازگشت به ورزش، بلند کردن اجسام سنگین و فعالیتهای شدید باید بر اساس روند جوشخوردن و نظر تیم درمان انجام شود.
آیا بعد از جراحی اسکولیوز فیزیوتراپی لازم است؟
فیزیوتراپی بعد از جراحی با فیزیوتراپی برای جلوگیری از جراحی یکسان نیست. بعد از عمل، برنامه توانبخشی باید با وضعیت جراحی و دستور جراح هماهنگ باشد. در مراحل مناسب میتوان روی راه رفتن صحیح، وضعیت بدن، کنترل عضلات، انعطافپذیری بخشهای مجاز و بازگشت تدریجی به فعالیت تمرکز کرد.
از طرف دیگر، اگر بیمار هنوز کاندید جراحی قطعی نیست، ارزیابی تخصصی و برنامه تمرینی مناسب میتواند بخشی از مسیر درمان غیرجراحی باشد.
در کلینیک فیزیوتراپی راستا هدف این نیست که برای هر بیمار یک نسخه تمرینی یکسان تجویز شود؛ برنامه باید بر اساس نوع انحنا، شدت آن، وضعیت بدنی و شرایط فرد تنظیم شود.
در مواردی که بیمار در آستانه تصمیمگیری برای جراحی است نیز ارزیابی فیزیوتراپی میتواند به شناخت بهتر وضعیت حرکتی و عملکردی بیمار کمک کند؛ البته این ارزیابی جایگزین نظر جراح ستون فقرات در موارد نیازمند جراحی نیست.
برای اطلاع بیشتر از شرایط اسکولیوز چند درجه نیاز به جراحی دارد؟ کلیک کنید.
آیا میتوان از جراحی اسکولیوز جلوگیری کرد؟
در همه بیماران نه؛ اما در برخی افراد، تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند احتمال پیشرفت انحنا و رسیدن به جراحی را کاهش دهد.
این موضوع در کودکان و نوجوانانی که هنوز رشد دارند اهمیت بیشتری دارد. برای انحناهای متوسط، بریس در بیماران مناسب میتواند نقش مهمی در کنترل پیشرفت داشته باشد.
تمرینات تخصصی نیز میتوانند در مدیریت وضعیت بدنی، کنترل حرکتی و عملکرد بیمار نقش داشته باشند، اما نباید به بیمار وعده داد که هر درجهای از اسکولیوز صرفاً با ورزش «صاف» میشود. در کلینیک فیزیوتراپی راستا ارزیابی دقیق وضعیت بیمار، بررسی الگوی انحنا و طراحی برنامه متناسب با شرایط فرد میتواند بهعنوان بخشی از مسیر درمان غیرجراحی انجام شود.
نقلقول از انجمن تحقیقات اسکولیوز:
جراحی معمولاً برای افرادی توصیه میشود که انحنای آنها بیشتر از ۴۵ یا ۵۰ درجه است یا خطر ادامه بدتر شدن انحنا پس از پایان رشد وجود دارد.
چه زمانی باید برای ارزیابی تخصصی اقدام کرد؟
اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است ارزیابی تخصصی را به تعویق نیندازید:
- زاویه اسکولیوز در تصویربرداریهای قبلی افزایش پیدا کرده است.
- کودک یا نوجوان هنوز در سن رشد است.
- شانهها یا لگن بهطور محسوسی نامتقارن شدهاند.
- تنه به یک سمت متمایل است.
- درد یا محدودیت حرکتی ایجاد شده است.
- پزشک احتمال پیشرفت انحنا را مطرح کرده است.
- درباره نیاز به بریس یا جراحی تردید دارید.
- میخواهید قبل از تصمیم برای جراحی، امکان درمان غیرجراحی را بررسی کنید.
در چنین شرایطی، بررسی دقیق پرونده و تصاویر قبلی بسیار ارزشمند است. کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند برای بیمارانی که کاندید درمان غیرجراحی هستند، ارزیابی و برنامه تمرینی متناسب با وضعیت ستون فقرات ارائه کند.
نکته مهم این است که هدف درمان همیشه «فرار از جراحی» نیست؛ هدف، انتخاب مناسبترین درمان در مناسبترین زمان است. اگر جراحی واقعاً ضرورت داشته باشد، نباید آن را با تمرینات غیرتخصصی به تأخیر انداخت. اما اگر بیمار هنوز در مرحلهای باشد که میتوان با درمان محافظهکارانه خطر پیشرفت را کنترل کرد، شناخت این فرصت میتواند بسیار مهم باشد.
سوالات متداول
اسکولیوز چند درجه نیاز به جراحی دارد؟
معمولاً جراحی در انحناهای حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه به بالا جدیتر مطرح میشود، اما عدد بهتنهایی تعیینکننده نیست و سن، رشد و روند پیشرفت نیز اهمیت دارند.
آیا اسکولیوز ۴۰ درجه حتماً باید جراحی شود؟
خیر. بهخصوص در افراد در حال رشد، وضعیت بیمار باید دقیق بررسی شود و در برخی موارد درمان غیرجراحی و پایش میتواند گزینه مناسبی باشد.
آیا فیزیوتراپی میتواند جایگزین جراحی اسکولیوز شود؟
در همه بیماران خیر. فیزیوتراپی میتواند در مدیریت و کنترل برخی موارد اسکولیوز نقش داشته باشد، اما در انحناهای شدید و پیشرونده نباید جای ارزیابی جراحی را بگیرد.
بعد از جراحی اسکولیوز دوباره انحنا ایجاد میشود؟
فیوژن برای جلوگیری از پیشرفت بخش جراحیشده انجام میشود، اما مشکلاتی مانند تغییرات در بخشهای مجاور ستون فقرات یا عوارض دیگر ممکن است در برخی بیماران ایجاد شود و به همین دلیل پیگیری طولانیمدت اهمیت دارد.
آیا بعد از جراحی اسکولیوز به فیزیوتراپی نیاز است؟
بسته به نوع عمل و نظر جراح، توانبخشی میتواند بخشی از روند بازگشت به فعالیت باشد. برنامه باید مرحلهبهمرحله و هماهنگ با وضعیت فیوژن و دستور جراح انجام شود.
جمعبندی؛ آیا جراحی اسکولیوز انتخاب درستی برای شماست؟
جراحی اسکولیوز میتواند انحنا را به شکل قابلتوجهی اصلاح و از پیشرفت آن جلوگیری کند، اما در عین حال یک جراحی بزرگ است و خطراتی مانند عفونت، خونریزی، مشکلات تجهیزات، عدم جوشخوردن و عوارض عصبی دارد.
بنابراین تصمیم برای جراحی نباید تنها بر اساس عدد زاویه گرفته شود.
اگر انحنا خفیف یا متوسط است، هنوز امکان رشد وجود دارد یا پزشک احتمال پیشرفت را مطرح کرده، بررسی گزینههای غیرجراحی ارزشمند است. ارزیابی تخصصی در کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند برای طراحی برنامه تمرینی متناسب با شرایط بیمار و پیگیری روند درمان کمککننده باشد.
و اگر انحنا شدید، پیشرونده یا همراه با علائم قابلتوجه باشد، ارزیابی توسط متخصص ستون فقرات برای مشخص شدن ضرورت یا عدم ضرورت جراحی اهمیت دارد.
در نهایت، بهترین تصمیم، تصمیمی است که بر پایه تصاویر رادیولوژی، معاینه، سن، میزان رشد، علائم و روند تغییرات ستون فقرات گرفته شود؛ نه صرفاً ترس از جراحی یا امید به اینکه یک تمرین خاص بتواند هر نوع اسکولیوزی را برطرف کند.
برای اطلاعات بیشتر، پیشنهاد میکنیم مقاله درمان اسکولیوز در مشهد را مطالعه نمایید.