جراحی اسکولیوز پایان درمان نیست؛ شروع مرحلهای است که بدن باید خودش را با شکل جدید ستون فقرات هماهنگ کند. ممکن است بعد از عمل متوجه تغییر ارتفاع شانهها، فرم کمر، وضعیت لگن یا حتی افزایش قد خود شوید. از طرف دیگر، درد، خستگی، خشکی عضلات و محدودیت حرکتی در هفتههای اول میتواند نگرانکننده باشد.
اما یک نکته مهم را از همان ابتدا در نظر داشته باشید: دستورالعمل جراح شما بر هر توصیه عمومی اولویت دارد. برنامه بهبودی فردی که فقط اصلاح انحراف داشته با بیماری که فیوژن وسیع ستون فقرات انجام داده، الزاماً یکسان نیست.
در این راهنما، مهمترین توصیههای بعد از جراحی اسکولیوز را از روزهای اول تا ماههای بعد بررسی میکنیم و توضیح میدهیم چه زمانی حرکت، فیزیوتراپی، کار، مدرسه و ورزش باید دوباره وارد زندگی شما شوند.
قبل از هر چیزی پیشنهاد میدهیم ک فرم زیر را پر کنید تا همکاران ما در اسرع وقت با شما تماس بگیرند.
بعد از جراحی اسکولیوز چه اتفاقی برای بدن میافتد؟
در بسیاری از جراحیهای اسکولیوز، مهرههای اصلاحشده با استفاده از پیچ، میله و مواد پیوندی در وضعیت جدید تثبیت میشوند تا در طول زمان جوشخوردگی استخوانی اتفاق بیفتد. بنابراین طبیعی است که بیمار در روزها و هفتههای ابتدایی احساس کند بدنش «مثل قبل» حرکت نمیکند.
این تغییر فقط مربوط به ستون فقرات نیست. عضلات پشت، شکم، لگن و حتی شانهها نیز باید با وضعیت جدید هماهنگ شوند.
به همین دلیل، هدف دوران نقاهت فقط کاهش درد نیست؛ بیمار باید بهتدریج دوباره راه رفتن، نشستن، خوابیدن، لباس پوشیدن و انجام فعالیتهای روزمره را یاد بگیرد.
برای اطلاع بیشتر از شرایط کلینیک فیزیوتراپی راستا کلیک کنید.
کنترل درد؛ درد را تحمل نکنید، اما خودسرانه هم دارو مصرف نکنید
درد بعد از جراحی ستون فقرات قابل انتظار است، اما شدت و مدت آن در افراد مختلف تفاوت دارد. معمولاً در روزهای ابتدایی، داروهای مسکن طبق برنامه جراح مصرف میشوند و با بهتر شدن شرایط، نیاز به آنها کاهش پیدا میکند.
اشتباه رایج این است که بیمار به محض کاهش درد، دارو را خودسرانه قطع یا نوع دیگری از مسکن را به نسخه اضافه کند.
بهخصوص مصرف داروهایی مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی باید با نظر پزشک انجام شود؛ زیرا شرایط جراحی و وضعیت جوشخوردن استخوان در تصمیمگیری درباره دارو اهمیت دارد.
اگر درد بهجای کاهش تدریجی شدیدتر شود، با تب همراه باشد یا در کنار آن ضعف و بیحسی جدید ایجاد شود، نباید آن را صرفاً بخشی از نقاهت دانست.
راه رفتن از مهمترین بخشهای دوران نقاهت است
بعد از جراحی، استراحت مطلق معمولاً هدف بازتوانی نیست. راه رفتن کنترلشده به بازگشت تواناییهای روزمره کمک میکند و در بسیاری از برنامههای پس از جراحی ستون فقرات، حرکت تدریجی از همان مراحل اولیه مورد توجه قرار دارد.
اما «راه رفتن» با «فعالیت سنگین» تفاوت دارد.
در شروع:
- مسافت کوتاه راه بروید.
- دفعات راه رفتن را بهتدریج بیشتر کنید.
- در صورت خستگی، استراحت کنید.
- برای مدت طولانی در یک وضعیت نمانید.
- اگر جراح یا فیزیوتراپیست وسیله کمکی تجویز کرده، طبق دستور استفاده کنید.
خم شدن و چرخش ناگهانی را جدی بگیرید
یکی از مهمترین توصیههای بعد از جراحی اسکولیوز مربوط به نحوه حرکت تنه است.
در دورهای که پزشک مشخص کرده، معمولاً باید از حرکاتی که فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکنند، مانند خم شدن عمیق، چرخش شدید تنه و بلند کردن اجسام سنگین اجتناب کرد.
برای برداشتن وسیلهای از زمین، بهتر است از دیگران کمک بگیرید و بهجای خم کردن کمر، اجازه دهید فرد دیگری آن را جابهجا کند.
همچنین کارهایی مانند جارو کشیدن، شستن زمین، بلند کردن کودک، جابهجایی وسایل خانه و حمل کیسه خرید را تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، به تعویق بیندازید.
برای اطلاعات بیشتر، پیشنهاد میکنیم مقاله درمان اسکولیوز در مشهد را مطالعه نمایید.
چگونه از تخت بلند شویم؟
یکی از سادهترین اما مهمترین مهارتها، نحوه خارج شدن از تخت است.
حرکت ناگهانی از حالت خوابیده به نشسته میتواند فشار نامناسبی به تنه وارد کند. تکنیک غلت زدن به شکل تنه درخت کمک میکند بدن هنگام چرخیدن تا حد امکان بهصورت یک واحد حرکت کند.
ابتدا به پهلو بچرخید، پاها را از لبه تخت پایین بیاورید و همزمان با کمک دستها تنه را بالا بیاورید. از پیچاندن کمر هنگام بلند شدن خودداری کنید. همین روش را هنگام برگشتن به تخت نیز میتوان استفاده کرد.
نشستن طولانی؛ یکی از اشتباهات رایج
بعد از جراحی ممکن است بیمار تصور کند چون نشستن راه رفتن نمیخواهد، پس میتواند ساعتها روی مبل بنشیند. این تصور درست نیست.
نشستن طولانی میتواند باعث افزایش خشکی و ناراحتی عضلات شود.
صندلی مناسب بهتر است:
- ارتفاع مناسبی داشته باشد.
- بیش از حد نرم نباشد.
- امکان قرار گرفتن راحت پاها روی زمین را فراهم کند.
- بیمار را مجبور به خم شدن به جلو نکند.
در طول روز وضعیت بدن را تغییر دهید و برای چند دقیقه راه بروید؛ البته میزان و دفعات آن باید متناسب با شرایط شما باشد.
برای اطلاع بیشتر از شرایط توصیه های قبل جراحی اسکولیوز کلیک کنید.
خوابیدن بعد از جراحی اسکولیوز
هیچ وضعیت خوابی برای تمام بیماران بهصورت یکسان تجویز نمیشود. مهمترین اصل این است که حالت خواب باعث افزایش درد یا فشار روی محل جراحی نشود.
برخی بیماران با خوابیدن به پشت راحتتر هستند و برخی با قرار گرفتن به پهلو احساس بهتری دارند. اگر برای وضعیت خواب، بالش یا بریس دستور خاصی از طرف جراح دریافت کردهاید، همان دستور را رعایت کنید.
مهمتر از سفت یا نرم بودن تشک، این است که ستون فقرات در وضعیتی قرار نگیرد که درد را تشدید کند.
مراقبت از محل جراحی و زخم
محل برش جراحی باید طبق دستور تیم درمان مراقبت شود. پانسمان را بدون هماهنگی تعویض نکنید و تا زمانی که پزشک اجازه نداده، محل زخم را خیس نکنید.
علائمی که نیاز به تماس با پزشک دارند عبارتاند از:
- افزایش قرمزی اطراف زخم
- تورم قابل توجه
- ترشح زیاد یا چرکی
- بوی نامطبوع
- باز شدن محل زخم
- تب
- افزایش ناگهانی درد
مقدار کمی ترشح ممکن است در بعضی شرایط دیده شود، اما افزایش ترشح یا همراه شدن آن با تب و تشدید درد نیازمند بررسی پزشکی است.
برای اطلاع بیشتر از شرایط بهترین ورزش برای درمان اسکولیوز کلیک کنید.
آیا همه بیماران بعد از جراحی به بریس نیاز دارند؟
خیر.
استفاده از بریس بعد از جراحی اسکولیوز به نوع عمل و نظر جراح بستگی دارد و نمیتوان گفت همه بیماران باید چند ماه بریس بپوشند.
اگر بریس برای شما تجویز شده، مدت استفاده و ساعات پوشیدن آن را دقیقاً مطابق نسخه دنبال کنید.
همچنین هرگونه زخم، فشار شدید، بیحسی یا قرمزی ماندگار پوست زیر بریس باید به تیم درمان اطلاع داده شود.
برای اطلاع بیشتر از شرایط اگر اسکولیوز درمان نشود چه میشود؟ کلیک کنید.
تغذیه و سبک زندگی چه نقشی در بهبودی دارند؟
بدن برای ترمیم بافتها و جوش خوردن استخوان به مواد مغذی کافی نیاز دارد. رژیم غذایی بعد از جراحی باید متعادل باشد و دریافت کافی پروتئین، ویتامینها، مواد معدنی و مایعات مورد توجه قرار گیرد.
اگر اشتها کم شده یا داروها باعث تهوع یا یبوست شدهاند، موضوع را با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح کنید.
یک نکته مهم دیگر عدم مصرف دخانیات و نیکوتین است. نیکوتین میتواند روند ترمیم زخم و جوشخوردن ستون فقرات را مختل کند؛ بنابراین ترک سیگار و سایر محصولات نیکوتینی بخش مهمی از مراقبت بعد از جراحی است.
فیزیوتراپی بعد از جراحی اسکولیوز؛ چه زمانی شروع میشود؟
این بخش را نمیتوان برای همه بیماران با یک عدد ثابت تعیین کرد.
ممکن است برخی بیماران در مراحل اولیه تحت آموزش راه رفتن و فعالیتهای پایه قرار بگیرند و برنامه فیزیوتراپی تخصصیتر در زمان دیگری شروع شود. تصمیم نهایی به نوع جراحی، وضعیت ترمیم، تصویربرداری و نظر جراح بستگی دارد.
فیزیوتراپی بعد از جراحی میتواند روی مواردی مانند:
- اصلاح الگوی حرکتی
- افزایش تحمل فعالیت
- تقویت تدریجی عضلات
- بهبود تعادل
- کاهش خشکی عضلات
- آموزش وضعیت صحیح بدن
- بازگشت ایمن به فعالیتهای روزمره
تمرکز داشته باشد.
کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند برای بیمارانی که پس از جراحی اسکولیوز به یک برنامه توانبخشی تخصصی و مرحلهبندیشده نیاز دارند، گزینهای برای ارزیابی و پیگیری فیزیوتراپی باشد. برنامه تمرینی نباید بدون بررسی شرایط جراحی و تأیید پزشک معالج آغاز شود.
در توانبخشی اسکولیوز، هدف صرفاً انجام چند حرکت عمومی نیست؛ مهم این است که تمرینات با وضعیت ستون فقرات، سطح جراحی و توان فعلی بیمار هماهنگ باشند.
جدول زمانبندی تقریبی بازگشت به فعالیت
| مرحله | وضعیت معمول | نکته مهم |
| روزهای اول | راه رفتن کوتاه و فعالیتهای پایه | طبق دستور تیم جراحی |
| هفتههای اول | افزایش تدریجی تحمل فعالیت | پرهیز از خم، پیچ و بلند کردن بار |
| حدود ۳ تا ۶ هفته | بازگشت تدریجی به مدرسه یا فعالیتهای سبک در بسیاری از بیماران | زمان دقیق فردی است |
| حدود ۲ تا ۳ ماه | افزایش استقامت و فعالیت روزمره | امکان نیاز به فیزیوتراپی وجود دارد |
| حدود ۳ تا ۶ ماه | بازگشت بیشتر به فعالیتها | ورزش سنگین همچنان باید با تأیید پزشک باشد |
| بعد از ۶ ماه | در بسیاری از بیماران فعالیت گستردهتر میشود | وابسته به نوع جراحی و روند جوشخوردن |
بازگشت به مدرسه و محل کار چه زمانی است؟
زمان برگشت به مدرسه یا کار یکسان نیست.
فردی که کار پشتمیزی دارد با کسی که باید روزانه اجسام سنگین جابهجا کند، شرایط متفاوتی خواهد داشت. همین موضوع درباره دانشآموزان نیز صدق میکند.
بسیاری از نوجوانان حدود ۴ تا ۶ هفته بعد از عمل میتوانند به مدرسه برگردند؛ با این حال، بازگشت تدریجی و کاهش ساعات حضور در روزهای نخست ممکن است مناسبتر باشد. برای کارهای فیزیکی، تصمیم باید با توجه به نوع شغل و روند بهبودی گرفته شود.
رانندگی بعد از جراحی اسکولیوز
صرف اینکه چند هفته از عمل گذشته باشد به معنی مجاز بودن رانندگی نیست. بیمار باید بتواند بدون درد قابل توجه کنترل خودرو را انجام دهد، واکنش مناسبی داشته باشد و داروهایی که هوشیاری را کاهش میدهند مصرف نکند. اجازه رانندگی باید از جراح دریافت شود؛ مخصوصاً اگر هنوز محدودیت حرکتی یا درد دارید.
چه زمانی میتوان ورزش را شروع کرد؟
این یکی از پرتکرارترین سؤالات بیماران است.
پیادهروی معمولاً زودتر از ورزشهای شدید وارد برنامه میشود، اما دویدن، وزنهبرداری، ورزشهای برخوردی و فعالیتهایی که فشار یا چرخش زیادی به ستون فقرات وارد میکنند، نیازمند تأیید پزشک هستند.
بسیاری از بیماران برای فعالیتهای شدید تا حدود سه ماه آماده نیستند و زمان بازگشت به ورزش باید با توجه به وضعیت فرد تعیین شود. بنابراین جمله «بعد از یک سال همه ورزشها آزاد است» را نباید برای تمام بیماران یک قانون قطعی دانست.
نقل قول معتبر درباره دوران بعد از جراحی:
Walking is encouraged but running and sports will be limited for at least several months after the surgery.
راه رفتن تشویق میشود، اما دویدن و ورزشها حداقل برای چند ماه پس از جراحی محدود خواهند بود.
www.cuh.nhs.uk/patient-information/guidance-following-scoliosis-surgery
چه علائمی بعد از جراحی نیاز به پیگیری فوری دارند؟
اگر هرکدام از موارد زیر ایجاد شد، منتظر نمانید تا خودبهخود برطرف شود:
- تب یا لرز
- ترشح قابل توجه از زخم
- قرمزی و تورم رو به افزایش
- درد شدید یا دردی که ناگهان بیشتر شده است
- بیحسی جدید
- ضعف دست یا پا
- اختلال جدید در راه رفتن
- مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
- سردرد شدید یا علائم غیرعادی جدید
نقش فیزیوتراپی راستا در دوران بازتوانی
بعد از جراحی اسکولیوز، بیمار معمولاً فقط به «قویتر شدن عضلات» نیاز ندارد. نحوه حرکت کردن، کنترل تنه، تحمل فعالیت و برگشت به کارهای روزمره نیز اهمیت دارد.
در کلینیک فیزیوتراپی راستا روند توانبخشی میتواند بر اساس وضعیت بیمار و مرحلهای که در آن قرار دارد تنظیم شود. بررسی شرایط فعلی، توجه به محدودیتهای اعلامشده از سوی جراح و انتخاب تمرینات متناسب با توان بیمار، از اصول مهم این مرحله هستند.
اگر بیمار هنوز اجازه تمرین فعال ندارد، هدف میتواند آموزش حرکات ایمن و فعالیتهای روزمره باشد؛ و پس از تأیید پزشک، برنامه میتواند بهتدریج به سمت تقویت، تعادل، استقامت و بازگشت به فعالیت پیش برود.
برای افرادی که در مشهد به دنبال فیزیوتراپی بعد از جراحی اسکولیوز هستند، ارزیابی تخصصی در کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند به جای شروع خودسرانه تمرینات، مسیر بازتوانی را منظمتر و متناسب با شرایط فرد پیش ببرد.
سؤالات متداول درباره مراقبت بعد از جراحی اسکولیوز
آیا بعد از جراحی اسکولیوز باید تمام روز در تخت بمانم؟
خیر. در بسیاری از برنامههای پس از جراحی، راه رفتن تدریجی تشویق میشود؛ اما مقدار فعالیت باید طبق دستور جراح افزایش پیدا کند.
چه زمانی میتوانم ورزش کنم؟
زمان مشخصی برای همه وجود ندارد. فعالیت شدید، دویدن و ورزشهای برخوردی معمولاً تا چند ماه محدود هستند و بازگشت به ورزش باید با تأیید جراح انجام شود.
آیا بعد از جراحی حتماً باید بریس بپوشم؟
خیر. استفاده از بریس به نوع عمل و نظر جراح بستگی دارد و برای همه بیماران ضروری نیست.
فیزیوتراپی بعد از جراحی اسکولیوز چه فایدهای دارد؟
فیزیوتراپی میتواند به بهبود الگوی حرکت، قدرت عضلات، تعادل، تحمل فعالیت و بازگشت تدریجی به زندگی روزمره کمک کند؛ البته زمان شروع و نوع تمرین باید با وضعیت جراحی هماهنگ باشد.
اگر بعد از عمل درد من بیشتر شد چه کار کنم؟
اگر درد بهطور واضح افزایش پیدا کرده یا همراه با تب، ترشح زخم، ضعف، بیحسی، اختلال راه رفتن یا علائم تنفسی است، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
کلام آخر؛ بعد از جراحی اسکولیوز عجله نکنید
موفقیت جراحی اسکولیوز فقط به نتیجه عمل وابسته نیست. بدن برای سازگار شدن با وضعیت جدید به زمان نیاز دارد و تلاش برای برگشت سریع به فعالیتهای سنگین میتواند روند بهبودی را مختل کند.
در هفتههای اول، تمرکز اصلی باید روی کنترل درد، راه رفتن تدریجی، مراقبت از زخم، تغذیه مناسب و رعایت محدودیتهای حرکتی باشد. در مراحل بعد، با تأیید جراح میتوان توانبخشی را جدیتر دنبال کرد و بهتدریج قدرت، تعادل و استقامت را افزایش داد.
اگر بعد از جراحی اسکولیوز در مشهد زندگی میکنید و برای ادامه مسیر به ارزیابی و برنامه فیزیوتراپی نیاز دارید، کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند در بخش توانبخشی و بازگشت مرحلهای به فعالیتهای روزمره در کنار شما باشد. مهم این است که تمرینات از روی نسخههای عمومی اینترنتی انتخاب نشوند؛ برنامه باید با نوع جراحی و وضعیت فعلی ستون فقرات شما هماهنگ باشد.
یک پاسخ