فرض کنید روزی فیزیوتراپیست به شما یا یکی از عزیزانتان بگوید: اسکولیوز دارید. اولین سوالی که در ذهن شکل میگیرد این است: «آیا باید جراحی کنم؟» این پرسش کاملاً طبیعی است، چون واژهی جراحی همیشه بار هیجانی و حتی ترس به همراه دارد.
اما واقعیت این است که همهی انحناهای ستون فقرات به جراحی ختم نمیشوند. بسیاری از بیماران با روشهای فیزیوتراپی و درمانهای غیرجراحی میتوانند مسیر بهبودی و کنترل بیماری را طی کنند. در این مقاله جامع به شما توضیح میدهیم اسکولیوز در چه درجهای نیاز به جراحی دارد، چه زمانی میتوان با درمانهای غیرتهاجمی آن را کنترل کرد، و چه گزینههایی برای آینده وجود دارد.
تعریف ساده اسکولیوز
اسکولیوز به معنای انحنای غیرطبیعی ستون فقرات است که معمولاً به شکل C یا S دیده میشود. شدت این انحنا با واحد «درجه» در عکسهای رادیولوژی اندازهگیری میشود. بر اساس شدت آن، نوع درمان تعیین میگردد:
- انحنای خفیف: کمتر از ۲۰ درجه
- انحنای متوسط: بین ۲۰ تا ۴۰ درجه
- انحنای شدید: بیشتر از ۴۰ تا ۴۵ درجه
این تقسیمبندی به پزشک کمک میکند تا تشخیص دهد آیا بیمار فقط نیاز به پیگیری و تمرینات اصلاحی دارد یا باید به گزینههای جراحی فکر کند.
چند درجه اسکولیوز نیاز به جراحی دارد؟
تقریباً همهی جراحان ستون فقرات بر این موضوع توافق دارند:
- بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه → احتمال بسیار بالا برای جراحی. چون این انحنا معمولاً با گذر زمان بیشتر میشود و میتواند هم بر ظاهر بدن و هم بر عملکرد ریهها اثر منفی بگذارد.
- ۴۰ تا ۴۵ درجه در سنین رشد (کودکان و نوجوانان) → یک منطقه خاکستری است. پزشک باید عوامل دیگری مثل سرعت رشد، انعطافپذیری ستون فقرات، میزان پیشرفت انحنا و شرایط تنفسی را هم بررسی کند.
- کمتر از ۴۰ درجه → معمولاً نیازی به جراحی نیست و بهترین گزینه استفاده از روشهای غیرجراحی است.(orthoinfo.aaos.org)
چرا انحنای شدید نیاز به جراحی دارد؟
هرچه زاویه انحنا بیشتر شود، احتمال پیشرفت و بروز مشکلات جدی نیز افزایش مییابد:
- زیبایی و فرم بدن: انحنای شدید باعث عدم تقارن شانهها و لگن میشود.
- عملکرد ریه و قلب: وقتی قفسه سینه فشرده شود، تنفس طبیعی دچار مشکل خواهد شد.
- درد و محدودیت حرکتی: بیماران ممکن است با درد مزمن یا کاهش توانایی در فعالیتهای روزمره مواجه شوند.
انواع جراحی اسکولیوز
۱. فیوژن ستون فقرات (Spinal Fusion)
شایعترین روش است. در این عمل جراح با استفاده از پیچ و میله، مهرههای منحنی را در وضعیت مناسب قرار داده و با پیوند استخوانی آنها را به هم جوش میدهد. نتیجه: ستون فقرات به یک بخش یکپارچه و پایدار تبدیل میشود.
۲. جراحی بدون فیوژن (Vertebral Body Tethering – VBT)
این روش برای کودکان در حال رشد طراحی شده است. جراح پیچهایی در مهرهها قرار داده و آنها را با کابل به هم متصل میکند. با رشد کودک، کشش کابل باعث بهبود تدریجی انحنا میشود. مزیت بزرگ این روش: ستون فقرات حرکت طبیعی خود را تا حد زیادی حفظ میکند.
نتایج جراحی اسکولیوز
- بیشتر بیماران بعد از جراحی انحنایی کمتر از ۲۵ درجه خواهند داشت.
- فرم بدن به طور محسوسی بهبود مییابد.
- بیشتر افراد کاهش درد و افزایش کیفیت زندگی را تجربه میکنند.
اما باید توجه داشت: هیچ جراحیای بیخطر نیست. دوران نقاهت، درد بعد از عمل و احتمال محدودیت حرکتی موضوعاتی است که باید قبل از تصمیمگیری به دقت بررسی شوند.
عوارض و خطرات جراحی اسکولیوز
جراحی اسکولیوز با وجود پیشرفتهای بزرگ در تکنیکها و تجهیزات امروزی، هنوز یک عمل بزرگ و حساس محسوب میشود. درست است که امروزه این جراحیها بسیار ایمنتر و موفقتر از گذشته انجام میشوند، اما هر عمل جراحی – بهخصوص جراحی ستون فقرات در نزدیکی نخاع – میتواند با خطراتی همراه باشد. به نقل از spine-health مهمترین عوارض احتمالی عبارتاند از:
۱. آسیب نخاعی و فلج اندامها (پاراپلژی)
یکی از نادرترین اما جدیترین عوارض جراحی اسکولیوز، پاراپلژی است؛ یعنی از دست دادن حرکت و حس در پاها. برای پیشگیری از این اتفاق، تیم جراحی در طول عمل از روشهای پیشرفتهی پایش نخاع استفاده میکند.
۲. خونریزی زیاد در حین عمل
از آنجایی که در جراحی اسکولیوز بخش بزرگی از عضلات و بافتها کنار زده میشوند، احتمال خونریزی بالاست. با وجود این، جراحان با تکنیکهای جدید معمولاً میزان خونریزی را کنترل میکنند و به ندرت نیاز به تزریق خون خارجی پیش میآید. .
۳. سایر عوارض احتمالی
- عدم جوش خوردن کامل مهرهها (پسودوآرتروز)
- عفونت محل جراحی
- نشت مایع مغزی–نخاعی
- شکستن میلهها یا جابهجایی پیچها و قلابها
نقش فیزیوتراپی و درمانهای غیرجراحی
اینجا همان نقطهای است که کلینیک فیزیوتراپی راستا میتواند برای بیماران بسیار مفید باشد. خوشبختانه، درصد زیادی از مبتلایان به اسکولیوز در محدودهای هستند که نیاز به جراحی ندارند. در این شرایط روشهای غیرجراحی بهترین انتخاباند:
- تمرینات اصلاحی و تخصصی اسکولیوز: حرکات طراحیشده برای تقویت عضلات پشتیبان ستون فقرات.
- بریس یا کمربند طبی: در نوجوانان در حال رشد، برای جلوگیری از پیشرفت انحنا.
- فیزیوتراپی تخصصی: شامل تکنیکهای دستی، اصلاح وضعیت بدن، و تمرینات تنفسی.
- آموزش وضعیت صحیح بدن در زندگی روزمره: ایستادن، نشستن و خوابیدن اصولی.
شما میتوانید درباره این روشها در صفحهی درمان اسکولیوز مطالعه کنید.
آیا امکان درمان از راه دور هم وجود دارد؟
بله! کلینیک راستا خدماتی برای بیماران غیرحضوری نیز در نظر گرفته است. در این روش، بیمار میتواند با ارسال تصاویر و مدارک پزشکی خود، یک برنامه تمرینی و اصلاحی اختصاصی دریافت کند و در خانه اجرا نماید. این خدمات بهویژه برای افرادی که در شهرهای دور از مرکز زندگی میکنند، بسیار کاربردی است. برای اطلاعات بیشتر میتوانید صفحهی درمان غیر حضوری اسکولیوز را ببینید.
سوالات رایج بیماران
۱. آیا جراحی اسکولیوز همیشه موفق است؟
در اکثر موارد، بله. جراحی هم جلوی پیشرفت انحنا را میگیرد و هم ظاهر بدن را بهبود میدهد.
۲. آیا جراحی درد را برطرف میکند؟
درد بعد از جراحی موقت است، اما اغلب بیماران در یک سال پس از عمل نسبت به قبل احساس درد کمتری دارند.
۳. آیا بعد از جراحی دوباره اسکولیوز برمیگردد؟
در صورتی که عمل موفقیتآمیز باشد، انحنای ستون فقرات دیگر پیشرفت نخواهد کرد.
۴. آیا روشهای غیرجراحی کافی هستند؟
اگر انحنا کمتر از ۴۰ درجه باشد، در بسیاری از بیماران بله. فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی میتوانند بهطور قابلتوجهی وضعیت را کنترل کنند.
نتیجهگیری: آیا شما نیاز به جراحی دارید؟
پاسخ کوتاه: اگر انحنای ستون فقرات شما کمتر از ۴۰ درجه است، نه. در این حالت میتوانید با روشهای فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی و بریسگذاری به خوبی بیماری را مدیریت کنید.
اما اگر انحنا بیش از ۴۵–۵۰ درجه باشد، جراحی به عنوان بهترین راه برای جلوگیری از پیشرفت بیماری توصیه میشود.
در نهایت، هر بیمار شرایط خاص خود را دارد. بهترین کار این است که با فیزیوتراپیست باتجربه مشورت کنید تا برنامهای متناسب با شرایط شما طراحی شود. در کلینیک فیزیوتراپی راستا تلاش ما این است که بیماران تا جای ممکن از مزایای درمانهای غیرجراحی بهرهمند شوند و تنها در موارد ضروری به جراحی فکر کنند.
پیام کلیدی:
همهی موارد اسکولیوز به جراحی ختم نمیشوند. بخش زیادی از بیماران میتوانند با انتخاب درست و پیگیری مستمر، زندگی سالم و بدون جراحی را تجربه کنند.
