اگر اخیراً به شما گفته شده که «اسکولیوز دارید» یا حتی شنیدهاید که «احتمالاً باید جراحی شوید»، کاملاً طبیعی است که نگران شوید و قبل از هر تصمیمی دنبال یک توضیح دقیق و مطمئن باشید. درواقع بسیاری از افرادی که این عبارت را جستوجو میکنند، دقیقاً در همین وضعیت هستند: یا انحنای ستون فقراتشان رو به افزایش است، یا هنوز نمیدانند شدت مشکل چقدر است و میخواهند بدانند چه گزینههایی پیش رو دارند.
سطوح درمان اسکولیوز
اولین قدم این است که بدانید درمان اسکولیوز همیشه از مسیر جراحی شروع نمیشود. بر اساس استانداردهای بینالمللی، مدیریت اسکولیوز به سه سطح اصلی تقسیم میشود؛ دانستن همین سه سطح میتواند اضطراب شما را بهطور چشمگیری کمتر کند و تصویر روشنتری از روند درمان به شما بدهد:
- پایش و مراقبت (زیر ۲۰–۲۵ درجه):
در این مرحله معمولاً فقط تحتنظر بودن و انجام تمرینات اصلاحی سهبعدی کافی است. این حرکات کاملاً تخصصیاند و با تمرینات عمومی شبکههای اجتماعی تفاوت جدی دارند. - بریس + تمرین تخصصی (۲۵ تا ۴۰ درجه):
این محدوده جایی است که درمان اسکولیوز بدون جراحی بیشترین تأثیر را دارد، بهخصوص در کودکان و نوجوانانی که هنوز در سن رشد هستند. بریس صحیح میتواند سرعت پیشرفت انحنا را کم یا حتی آن را متوقف کند؛ البته تنها زمانی موثر است که با تمرینات اصلاحی تخصصی همراه شود. - جراحی (۴۵–۵۰ درجه به بالا):
تقریباً تمام جراحان ستون فقرات درباره این بخش اتفاقنظر دارند:- انحنای بیشتر از ۴۵–۵۰ درجه معمولاً نیاز به جراحی دارد.
- محدوده ۴۰–۴۵ درجه در سن رشد «منطقه خاکستری» محسوب میشود و باید سرعت رشد، انعطافپذیری و روند پیشرفت دقیق بررسی شود.
- زیر ۴۰ درجه در اغلب موارد بدون جراحی درمان میشود.
در ادامه مقاله، مزایا، ریسکها، نتایج کوتاهمدت و بلندمدت جراحی اسکولیوز را بهصورت کاملاً علمی و قابلفهم بررسی میکنیم تا بتوانید با ذهنی آرامتر و آگاهی بیشتر تصمیم بگیرید.
جراحی اسکولیوز
جراحی اسکولیوز زمانی مطرح میشود که انحنای ستون فقرات به حدی رسیده باشد که احتمال پیشرفت آن بالاست یا علائم بیمار روبهافزایش است. نوع دقیق جراحی بر اساس الگوی انحنا، سن بیمار، انعطافپذیری ستون فقرات و ترجیح جراح تعیین میشود. هدف نهایی جراحی همیشه دو چیز است:
- کمکردن میزان انحنا
- جلوگیری از پیشرفت بیشتر با جوشدادن مهرهها (فیوژن)
در جراحی فیوژن، مهرهها طوری به یکدیگر متصل میشوند که بینشان حرکتی باقی نماند. برای این کار معمولاً میله، پیچ و گرافت استخوانی استفاده میشود تا مهرهها در موقعیت درست ثابت بمانند و بهتدریج باهم جوش بخورند.
انواع روش های جراحی اسکولیوز
۱. جراحی از سمت جلو (Anterior Approach)
در این روش یک برش در کنار قفسه سینه ایجاد میشود. معمولاً برای دسترسی بهتر به ستون فقرات، یک قسمت کوچک از دنده برداشته میشود.
نکات مهم این روش:
- جراح برای اصلاح انحنا، دیسکها (صفحات بین مهرهای) را خارج میکند. این دیسکها مسئول حرکت و انعطاف ستون فقرات هستند.
- برداشتن دیسک باعث میشود مهرهها در سمت جلو به هم جوش بخورند و ستون فقرات سفتتر و مستقیمتر شود.
- در مواردی که انحنا بسیار سفت باشد، برداشتن دیسکها کمک مهمی به صافکردن ستون فقرات میکند.
- پس از پایان عمل، معمولاً یک لوله قفسهسینه برای باز شدن دوباره ریه قرار داده میشود که حدود ۴–۵ روز باقی میماند.
- در بسیاری از بیماران، بعد از جراحی قدامی، نیاز به جراحی پشتی هم وجود دارد تا اصلاح کاملتری حاصل شود.
۲. جراحی از پشت (Posterior Approach)
این روش رایجترین و استانداردترین نوع جراحی اسکولیوز است و شامل برشی در وسط پشت میشود.
مزایا و ویژگیها:
- پیچها و میلهها از پشت روی مهرهها قرار میگیرند و ستون فقرات در بهترین وضعیت ممکن ثابت میشود.
- نیاز به باز کردن قفسه سینه یا لولهگذاری ریه ندارد.
- معمولاً زمان ریکاوری کمی کوتاهتر و روند تنفسی آسانتر است.
ریسکهای جراحی اسکولیوز
مانند همه جراحیها، جراحی ستون فقرات هم خطراتی دارد. یکی از نادرترین اما جدیترین خطرات، آسیب به اعصاب یا نخاع است. آمارها نشان میدهد این مشکل تقریباً در ۱ مورد از هر ۳۰۰ جراحی رخ میدهد.
برای کاهش این ریسک:
- در طول جراحی، تستهای پایش عملکرد نخاع انجام میشود تا هرگونه تغییر سریعاً تشخیص داده شود.
- اگر علائمی از «ناراضی بودن نخاع» دیده شود، جراح ممکن است عمل را تغییر دهد یا متوقف کند.
خوشبختانه بروز آسیب بدون هشدار بسیار نادر است.
سایر خطرات احتمالی (به صورت کلی):
- عفونت
- خونریزی
- نیاز به جراحی مجدد
- عدم جوش خوردن مهرهها (Pseudoarthrosis)
- محدودیتهای حرکتی در بخش فیوژنشده
نتایج و تغییرات پس از جراحی
بیشتر بیماران بعد از جراحی متوجه بهبود وضعیت ظاهری بدن میشوند:
- تراز شدن شانهها
- متقارنتر شدن تنه
- بهبود تعادل بدن
البته تغییرات ناشی از چرخش دندهها بهطور ۱۰۰٪ قابل برگشت نیست، اما معمولاً تا حد قابلقبول اصلاح میشود.
ریکاوری و دوران بستری
- بیماران معمولاً حدود یک هفته در بیمارستان بستری هستند.
- طی این مدت، فیزیوتراپیست و کاردرمانی به بیمار کمک میکنند راهرفتن، نشستن و فعالیتهای روزمره را به شکل ایمن یاد بگیرد.
- درد و احساس خستگی در روزهای اول کاملاً طبیعی است و طی یک تا دو هفته کاهش قابلتوجهی پیدا میکند.
آیا بعد از جراحی به بریس نیاز است؟
استفاده از بریس بعد از جراحی اسکولیوز بستگی به تصمیم جراح دارد. اگر لازم باشد:
- بریس چند روز بعد از جراحی اندازهگیری میشود.
- زمان استفاده معمولاً ۳ تا ۶ ماه است تا حرکت ستون فقرات محدود شده و فیوژن بهتر انجام شود.
تمام طول دوره ریکاوری، بیمار بهصورت منظم توسط جراح پیگیری میشود تا از روند بهبود اطمینان حاصل شود.
رضایت بیماران
بیشتر افرادی که جراحی اسکولیوز انجام میدهند از نتیجه کاملاً راضی هستند. فرم بدن بهتر، درد کمتر، و احساس اعتمادبهنفس بیشتر از نتایج شایع این جراحی است. بسیاری از مراکز این امکان را فراهم میکنند که بیماران جدید با افرادی که این مسیر را پشت سر گذاشتهاند صحبت کنند تا از تجربه واقعی آنها مطلع شوند.
