جراحی اسکولیوز از نظر جسمی و ذهنی یکی از بزرگترین تغییراتی است که بیمار تجربه میکند. ستون فقراتی که سالها با الگوی خاصی عادت کرده بود، اکنون در موقعیت جدیدی قرار گرفته و بدن نیاز دارد این تغییر را یاد بگیرد. بر خلاف تصور بسیاری از بیماران، مهمترین بخش درمان فقط اتاق عمل نیست؛ بلکه دوران بعد از جراحی و نحوه مراقبت در خانه است که نتیجه نهایی را مشخص میکند.
اگر به دنبال درمان انحراف ستون فقرات در مشهد هستید، این مقاله یک راهنمای جامع، عملی و واقعی از آنچه بعد از جراحی اسکولیوز انتظار دارید و باید رعایت کنید ارائه میدهد؛ از مدیریت درد و فعالیتهای روزانه گرفته تا مراقبت از زخم، محدودیتها، زمان بازگشت به فعالیت، شروع فیزیوتراپی و نحوه سازگار شدن با بدن جدید.
۱. مدیریت درد بعد از جراحی اسکولیوز
بعد از ترخیص از بیمارستان، معمولاً یک نسخه کامل شامل داروهای ضد درد برای شما تجویز میشود.
این داروها معمولاً شامل:
- مسکنهای قویتر برای روزهای اولیه
- استامینوفن یا NSAIDها (در صورت مجاز بودن توسط پزشک)
- داروهای کمکی برای تهوع یا اسپاسم عضلانی
نکات مهم:
- داروها را منظم و طبق دستور مصرف کنید؛ توقف زودهنگام باعث تشدید درد و کند شدن روند بهبود میشود.
- معمولاً ۲ هفته اول نیاز به مصرف منظم است، اما ممکن است تا ۴–۶ هفته هم نیاز به دارو باشد.
- اگر احساس خوابآلودگی شدید یا تهوع دارید، حتماً موضوع را با تیم درمان مطرح کنید.
به یاد داشته باشید:
درد بعد از جراحی طبیعی است، اما کنترل آن ضروری است تا بتوانید قدم بزنید، نفس عمیق بکشید و فعالیتهای سبک روزانه را ادامه دهید.
۲. فعالیتهای روزانه: حرکت کم اما مداوم
بعد از عمل، ستون فقرات باید در وضعیت جدید خود تثبیت شود. بنابراین حرکت درست مهمتر از “زیاد حرکت کردن” است.
اصول طلایی حرکت در ۶ هفته اول
- حرکت کم اما مداوم: هر ۳۰–۴۵ دقیقه یک بار چند قدم راه بروید.
- پرهیز از ماندن طولانیمدت در یک وضعیت (نه طولانی نشستن، نه طولانی ایستادن، نه طولانی دراز کشیدن).
- استفاده از روش Log-Roll برای بلند شدن از تخت
- تقویت تدریجی عضلات تنه همزمان با کاهش درد
موارد ممنوع در ۶ هفته نخست
- ❌ بلند کردن جسم سنگین (بیش از نیم کتری آب)
- ❌ خم شدن از کمر
- ❌ چرخش ناگهانی یا پیچ دادن ستون فقرات
- ❌ نشستن روی صندلیهای خیلی نرم یا خیلی کوتاه
- ❌ نشستن طولانی مخصوصاً روی مبل، کاناپه یا زمین
به خاطر داشته باشید:
ستون فقرات شما هنوز در حال جوش خوردن است و هرگونه خم، پیچ یا فشار اضافی روند درمان را عقب میاندازد.
۳. سازگاری با “وضعیت جدید” بدن
بسیاری از بیماران بعد از جراحی با این موضوع مواجه میشوند:
- شانهها همسطحتر شدهاند
- قفسه سینه متقارنتر شده
- لگن در موقعیت جدیدی قرار گرفته
- قد افزایش پیدا کرده
این تغییرات طبیعیاند، اما بدن سالها به الگوی قدیمی عادت داشته و ممکن است گاهی بخواهد به “حالت قبل” برگردد.
مثلاً هنگام نوشتن ممکن است یکی از شانهها ناخودآگاه جلو بیاید.
اینجاست که نقش فیزیوتراپی اهمیت پیدا میکند؛ در بخش بعد توضیح میدهیم.
۴. شروع فیزیوتراپی و توانبخشی بعد از جراحی
۵ تا ۸ هفته بعد از عمل، نقطه شروع رسمی فیزیوتراپی است.
در این مرحله:
- عکس کنترل گرفته میشود
- جراح میزان جوش خوردن مهرهها را بررسی میکند
- برنامه توانبخشی آغاز میشود
اهداف فیزیوتراپی بعد از عمل:
- آموزش صحیح راه رفتن، نشستن و ایستادن
- جلوگیری از برگشت الگوهای حرکتی ناسالم
- تقویت تدریجی عضلات مرکزی
- کاهش خشکی گردن و شانهها
- افزایش ظرفیت ریه و بهبود تنفس
- بازگشت به فعالیت روزانه، مدرسه یا کار
۵. مراقبت از زخم، پانسمان و سیستمهای مراقبتی
در روزهای اول بعد از جراحی، معمولاً روی ناحیه عمل پانسمان بزرگ قرار دارد و ممکن است درن برای خروج مایعات، چسب بخیه و چندین بار ویزیت پرستاری داشته باشید. این موارد طبیعی است و بخشی از روند مراقبت اولیه محسوب میشود.
در خانه باید از هرگونه دستکاری پانسمان خودداری کنید مگر اینکه پزشک اجازه داده باشد. حمام کردن معمولاً تا چند هفته ممنوع است و فقط با نظر جراح انجام میشود. اگر هر علامتی مثل قرمزی بیش از حد، ترشح، بوی ناخوشایند یا درد غیرطبیعی در محل زخم مشاهده کردید، باید سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
سفیدی پوست روی بخیه، خشکی خفیف یا کمی خارش معمولاً طبیعی است و نشانه ترمیم پوست محسوب میشود، اما هر تغییری که غیرعادی به نظر برسد باید جدی گرفته شود.
۶. مراقبت هنگام نشستن، خوابیدن و برخاستن
نشستن
- صندلی باید سفت، صاف و همسطح زانوی شما باشد.
- از مبلهای نرم، صندلیهای کوتاه و زمین اجتناب کنید.
- هر ۳۰–۴۵ دقیقه یکبار بلند شوید.
خوابیدن
- تشک باید سفت باشد.
- از خوابیدن روی شکم کاملاً جلوگیری کنید.
- برای چرخش در تخت از روش “Log Roll” استفاده کنید.
برخاستن
- بدون خم شدن
- بدون پیچ خوردن
- تمام مراحل با تنه یکپارچه انجام شود
۷. مراقبتهای مربوط به توالت، پوشیدن لباس و حمام
پوشیدن لباس
- لباسهای جلو باز و گشاد انتخاب کنید.
- پایینتنه را در حالت نشسته و با کمک گرفتن از خانواده بپوشید.
- کفشهای بدون بند بهترین گزینهاند.
حمام
- نشستن در وان ممنوع
- اگر حمام داخل وان دارید: استفاده از bath-board
- اگر دوش جدا دارید: دوش ایستاده یا روی صندلی مخصوص
- در صورت داشتن بریس: داخل حمام هنگام نشستن بریس را باز کنید.
استفاده از توالت
- ارتفاع توالت باید برابر زانوی بیمار باشد.
- اگر توالت ایرانی دارید، باید موقتاً از توالت فرنگی استفاده کنید.
۸. نکات مهم درباره بریس بعد از جراحی
در برخی موارد جراح استفاده از بریس را برای ۳ تا ۶ ماه توصیه میکند.
چطور از بریس مراقبت کنیم؟
- هرگز روی پوست برهنه نپوشید (حتماً تیشرت نخی بدون درز بپوشید).
- برای تمیز کردن: فقط با دستمال مرطوب، بدون آب داغ.
- هرگز با سشوار یا بخاری آن را خشک نکنید.
- هرگونه فشار، زخم یا قرمزی غیرعادی → سریعاً اطلاع دهید.
۹. توصیههای هفتهها و ماههای بعد از عمل
۱ هفته اول
- درد طبیعی است اما باید کنترل شود.
- راه رفتن کوتاهمدت و مکرر انجام شود.
- پانسمان را باز نکنید.
- حمام ممنوع مگر با اجازه.
- بازگشت به کار یا مدرسه ممنوع.
۱ ماه بعد
- داروهای قوی باید کمکم قطع شوند.
- فعالیتهای اجتماعی سبک آزاد است.
- خم شدن، بلند کردن جسم و دویدن ممنوع.
- اجازه رانندگی معمولاً ۶–۸ هفته بعد داده میشود.
۳ تا ۶ ماه بعد
- خشکی در ستون فقرات طبیعی است.
- فعالیتهای غیرتماسی مانند دویدن یا وزنه سبک معمولاً مجاز است.
- ورزشهای تماسی مثل فوتبال هنوز ممنوع هستند.
۱ سال بعد
- جوش خوردن کامل مهرهها حدود ۱۲ ماه زمان میبرد.
- بعد از یک سال معمولاً فعالیت کامل و ورزش حرفهای مجاز میشود.
۱۰. چه زمانی باید فوراً با پزشک تماس بگیرید؟
- درد شدید و غیرقابل کنترل
- تب بالای ۳۸ درجه
- ترشح زرد، سبز یا بوی بد از زخم
- بیحسی جدید در پاها
- مشکل در راه رفتن
- درد قفسه سینه یا تنگی نفس
جمعبندی
دوران بعد از جراحی اسکولیوز مرحلهای حساس، تعیینکننده و کاملاً قابل مدیریت است. با رعایت نکات زیر:
- مدیریت اصولی درد
- حرکت صحیح و مداوم
- پرهیز از خم و پیچ ستون فقرات
- استفاده درست از بریس
- پیگیری فیزیوتراپی تخصصی
- مراقبت از زخم و انجام فعالیتهای روزانه به شکل ایمن
میتوانید بهترین نتیجه ممکن از جراحی را تجربه کنید و به فعالیتهای عادی و حتی ورزش حرفهای بازگردید.
