اگر در آینه دقت کنید و متوجه شوید یکی از شانهها یا پهلوهایتان بالاتر از دیگری است، شاید با پدیدهای به نام اسکولیوز (Scoliosis) روبهرو باشید؛ یعنی انحنای غیرطبیعی و سهبعدی ستون فقرات. این مشکل هم از نظر ظاهری و هم عملکردی میتواند روی تنفس، عضلات و حتی اعتمادبهنفس تأثیر بگذارد.
اما سؤال اصلی اکثر بیماران این است:
🔹 آیا با ورزش میتوان اسکولیوز را درمان کرد؟
🔹 بهترین ورزش برای درمان اسکولیوز چیست؟
پاسخ کوتاه این است: بله، اما نه هر ورزشی! تنها تمریناتی که بر اساس اصول علمی و اختصاصی طراحی شدهاند — مثل تمرینات شروت (Schroth Method) — میتوانند به اصلاح واقعی ستون فقرات کمک کنند.
اسکولیوز دقیقاً چیست؟
اسکولیوز بهمعنی انحراف جانبی ستون فقرات است که معمولاً همراه با چرخش مهرهها رخ میدهد. این یعنی ستون فقرات فقط به یک سمت خم نمیشود، بلکه در سه بُعد تغییر شکل میدهد.
بیشترین نوع آن، اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان (Adolescent Idiopathic Scoliosis) است که در دوران رشد (معمولاً بین ۱۰ تا ۱۸ سالگی) دیده میشود.
در بسیاری از موارد، اگر بهموقع درمان انجام نشود، ممکن است انحنا بیشتر شده و نیاز به بریس یا حتی جراحی پیدا کند. اما در مراحل خفیف تا متوسط، فیزیوتراپی تخصصی و تمرینات اصلاحی مؤثرترین روش درمان است.
برای آشنایی با روشهای درمان اسکولیوز در کلینیک تخصصی، میتوانید صفحه
👉 درمان اسکولیوز ستون فقرات در مشهد
را ببینید.
چرا ورزشهای معمولی برای اسکولیوز کافی نیستند؟
بسیاری از بیماران تصور میکنند ورزشهایی مانند یوگا، پیلاتس یا شنا میتوانند بهتنهایی اسکولیوز را اصلاح کنند. این حرکات گرچه برای افزایش انعطاف و تقویت عضلات مفیدند، اما قادر به اصلاح سهبعدی ستون فقرات نیستند.
برای درک این موضوع، باید ساختار اسکولیوز را بشناسیم.
در اسکولیوز، انحراف ستون فقرات تنها به چپ یا راست محدود نیست؛ بلکه شامل چرخش مهرهها، تغییر ارتفاع قفسه سینه و جابجایی لگن در سه صفحهی فضایی است. در نتیجه، اگر تنها یک گروه عضلانی را بکشیم یا تقویت کنیم، مغز همچنان بدن را در همان وضعیت نادرست «نرمال» تلقی میکند. این یعنی اصلاحی اتفاق نمیافتد — و گاهی حتی بدن برای جبران، حرکات اشتباهی ایجاد میکند.
در واقع مغز فرد مبتلا به اسکولیوز، در طول سالها به الگوی حرکتی نادرست عادت کرده است. وقتی فرد میایستد یا راه میرود، احساس میکند بدنش صاف است، در حالیکه شانه یا لگنش کج است. بنابراین، صرف گفتنِ «این عضله را قوی کن یا آن یکی را بکش» هیچ تأثیری ندارد، مگر اینکه مغز مسیر حرکتی جدیدی یاد بگیرد.
اینجاست که تمرینات تخصصی سهبعدی اهمیت پیدا میکنند — تمریناتی که همزمان روی سه محور اصلی اثر میگذارند:
-
محور افقی: اصلاح چرخش مهرهها
-
محور عمودی: بازگرداندن قوسهای طبیعی ستون فقرات
-
محور جانبی: اصلاح انحراف به چپ یا راست
هدف این تمرینات بازآموزی مغز و بدن برای بازیابی تعادل عضلانی، کنترل تنه و الگوی صحیح تنفس است.
روش شروت (Schroth) دقیقاً بر همین اساس طراحی شده و به بیماران کمک میکند تا بهصورت فعال و آگاهانه، بدن خود را در سه بُعد اصلاح کنند.
تمرینات شروت چیست؟
روش شروت در سال ۱۹۲۰ توسط کاترینا شروت (Katharina Schroth) در آلمان ابداع شد.
او خود از بیماران اسکولیوز بود و با تمرینات خاص تنفسی و اصلاحی توانست بدنش را بهصورت چشمگیری متعادل کند.
امروزه، تمرینات شروت در سراسر جهان بهعنوان استاندارد طلایی درمان غیرجراحی اسکولیوز شناخته میشوند و مورد تأیید انجمنهای معتبر بینالمللی مانند SOSORT و Scoliosis Research Society هستند.
برای آشنایی کامل با این تمرینات، پیشنهاد میکنیم صفحه
تمرینات شروت چگونه انجام میشوند؟
را ببینید.
اصول اصلی تمرینات شروت
- اصلاح سهبعدی ستون فقرات (3D Self-Correction)
بیمار یاد میگیرد با آگاهی از وضعیت بدن خود، بهصورت فعال ستون فقرات را در جهت مخالف انحراف قرار دهد.
این کار با استفاده از آینه، عکس و بازخورد فیزیوتراپیست انجام میشود. - تنفس چرخشی یا Rotational Angular Breathing
در اسکولیوز، فضای بین دندهها در سمت مقعر (فرو رفته) تنگ میشود.
در تمرینات شروت، بیمار یاد میگیرد با تنفس هدفمند و سهبعدی، قفسه سینه را از داخل باز کند و تنفس متقارنتری داشته باشد. - پایداری در وضعیت اصلاحشده
هدف نهایی فقط اصلاح موقت بدن نیست، بلکه حفظ وضعیت صحیح در فعالیتهای روزمره است.
بیمار تمرین میکند که این اصلاح را در حالت ایستاده، نشسته و حتی راه رفتن حفظ کند.
فواید علمی ثابتشده تمرینات شروت
بر اساس پژوهشهای منتشرشده در مجله Scoliosis and Spinal Disorders (۲۰۱۶) و چندین مطالعهی کنترلشدهی تصادفی (RCT):
- در بیماران با اسکولیوز خفیف تا متوسط (۱۰ تا ۳۰ درجه کوب)، تمرینات شروت باعث کاهش میانگین ۵ تا ۱۰ درجهای در زاویهی کوب میشود.
- در بیماران نوجوان، این تمرینات پیشرفت انحنا را متوقف یا کند میکند.
- بیماران بهبود قابلتوجهی در وضعیت بدن، تقارن تنه، و عملکرد تنفسی نشان میدهند.
- بسیاری از بیماران گزارش دادهاند که درد، خستگی و تنش عضلانی آنها کاهش یافته است.
تمرینات شروت برای چه کسانی مناسب است؟
این تمرینات برای بیشتر بیماران اسکولیوز قابل انجام است، اما بیشترین تأثیر را دارد در:
- نوجوانان با اسکولیوز خفیف تا متوسط (۱۰–۲۵ درجه کوب)
- بزرگسالانی که دچار درد و خستگی ناشی از اسکولیوز هستند
- بیمارانی که از بریس استفاده میکنند (برای بهبود تحمل و نتیجهی بریس)
- افرادی که پس از جراحی نیاز به بازآموزی الگوهای حرکتی و تنفس صحیح دارند
نکتهی مهم این است که تمرینات باید تحت نظر فیزیوتراپیست آموزشدیده در روش شروت انجام شود، چون تنظیم حرکات برای هر نوع انحراف (C، S، دوگانه و…) متفاوت است.
نمونه تمرینات پایه در روش شروت
⚠️ توجه: تمرینات زیر صرفاً جهت آشنایی هستند و جایگزین برنامهی تخصصی فیزیوتراپی نیستند.
- تنفس اصلاحی در وضعیت دیواره:
بیمار روبهروی دیوار میایستد، کف دستها روی دیوار، و با دم عمیق، قسمت فرو رفتهی پشت را به بیرون گسترش میدهد.
این تمرین به باز شدن دندهها و افزایش فضای قفسه سینه کمک میکند. - کشش طولی ستون فقرات (Elongation):
هدف این است که بدن از بالا به پایین “طولانیتر” شود، تا فشردگی مهرهها کاهش یابد. - تمرین تعادل و کنترل تنه:
بیمار یاد میگیرد مرکز ثقل بدن را اصلاح کند و عضلات عمقی (core) را فعال نگه دارد. - تمرینات اصلاحی نشسته با تنفس هدفمند:
در این حالت بیمار روی توپ تمرینی یا صندلی مینشیند و حرکات اصلاحی تنه را همراه با تنفس هدایتشده انجام میدهد.
تفاوت تمرینات شروت با سایر روشها
| ویژگی | تمرینات شروت | ورزشهای عمومی (یوگا، شنا…) |
| هدف اصلی | اصلاح سهبعدی ستون فقرات | تقویت عمومی عضلات |
| تنفس اختصاصی | دارد (Rotational Breathing) | ندارد |
| طراحی فردی بر اساس نوع انحنا | بله | خیر |
| اثربخشی علمی (RCTها) | اثباتشده | محدود یا نامشخص |
آیا تمرینات شروت جایگزین جراحی هستند؟
در بسیاری از موارد، بله — اگر بهموقع شروع شوند.
در بیماران با انحنای کمتر از ۴۰ درجه، تمرینات شروت میتوانند پیشرفت انحنا را متوقف کنند و نیاز به جراحی را کاهش دهند.
اما در انحناهای شدیدتر، ممکن است این تمرینات در کنار بریس یا حتی بعد از جراحی برای بهبود عملکرد حرکتی و ظاهری به کار روند.
بهترین برنامه تمرینی برای درمان اسکولیوز چیست؟
هیچ نسخهی واحدی برای همه وجود ندارد. فیزیوتراپیست بر اساس موارد زیر برنامه را تنظیم میکند:
- سن و وضعیت رشد استخوانها
- شدت انحراف (زاویه کوب)
- نوع اسکولیوز (C شکل یا S شکل)
- الگوی تنفس و عادات حرکتی بیمار
در کل، برنامهی ایدهآل شامل ترکیبی از:
- تمرینات شروت برای اصلاح فعال بدن
- تمرینات تنفسی برای بازسازی قفسه سینه
- تمرینات تقویتی برای عضلات مرکزی (Core)
- آموزش وضعیت صحیح بدن در فعالیتهای روزانه
چند نکته مهم برای بیماران اسکولیوز
- هر روز حتی چند دقیقه تمرین کنید؛ استمرار از شدت مهمتر است.
- حرکاتی مثل دراز و نشست یا خم شدن ناگهانی به جلو میتواند مضر باشد.
- نشستن طولانیمدت بدون پشتی مناسب، انحراف را تشدید میکند.
- استفاده از آینه در تمرین، به افزایش آگاهی بدن کمک میکند.
- در صورت درد یا سرگیجه هنگام تمرین، حتماً با فیزیوتراپیست خود مشورت کنید.
جمعبندی: بهترین ورزش برای درمان اسکولیوز بدون جراحی چیست؟
درمان اسکولیوز فقط “حرکت کردن” نیست؛ بلکه یاد گرفتنِ حرکت صحیح بدن در سه بُعد است.
از میان تمام روشهای فیزیوتراپی موجود، تمرینات شروت علمیترین و مؤثرترین روش غیرجراحی برای درمان اسکولیوز محسوب میشوند.
این تمرینات نهتنها ظاهر بدن را اصلاح میکنند، بلکه عملکرد تنفسی، تعادل عضلانی و کیفیت زندگی بیمار را بهبود میدهند.
اگر به دنبال درمان اسکولیوز بدون جراحی هستید یا میخواهید زیر نظر متخصص، تمرینات شروت را یاد بگیرید، همین حالا برای مشاوره رایگان با کلینیک فیزیوتراپی راستا تماس بگیرید.
