درمان اسکولیوز در مشهد | فیزیوتراپی انحراف ستون فقرات بدون جراحی

اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات چیست؟

📌 اسکولیوز (Scoliosis) یک عارضه اسکلتی عضلانی است که در آن، ستون فقرات به‌جای آنکه مستقیم و در خط وسط بدن باشد، به سمت راست یا چپ منحرف می‌شود. این انحراف معمولاً به‌شکل S یا C دیده می‌شود و بسته به شدت آن، ممکن است نواحی مختلفی از ستون فقرات (گردنی، پشتی، یا کمری) را درگیر کند.

🔍 واژه‌ی «اسکولیوز» از ریشه یونانی به‌معنای «کجی» گرفته شده و معمولاً در دوران رشد و بلوغ کودکان و نوجوانان نمایان می‌شود، هرچند ممکن است در بزرگسالی نیز به دلایل ثانویه مانند تخریب دیسک‌ها، پوکی استخوان یا جراحی‌های قبلی ایجاد گردد.

💡 اسکولیوز ممکن است خفیف و بدون علامت باشد، اما در موارد شدیدتر می‌تواند مشکلاتی مانند درد مزمن، بدشکلی ظاهری، اختلال در تنفس و کاهش ظرفیت ریه‌ها را به‌دنبال داشته باشد. بسیاری از افراد تا زمان معاینه پزشکی یا رشد انحراف، از وجود این مشکل بی‌اطلاع هستند.

نمونه درمان های اسکولیوز در راستا

علت ایجاد اسکولیوز چیست؟

اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات، ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود. در بسیاری از موارد، به‌ویژه در میان نوجوانان، علت دقیق این عارضه مشخص نیست. با این حال، پزشکان انواع مختلفی از اسکولیوز را براساس منشأ بروز آن طبقه‌بندی می‌کنند که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

اسکولیوز ایدیوپاتیک (با علت ناشناخته)

رایج‌ترین نوع اسکولیوز، نوع ایدیوپاتیک است که معمولاً در دوران رشد سریع بدن در سنین بلوغ بروز می‌کند. علت مشخصی برای بروز این نوع شناخته نشده، اما به نظر می‌رسد عوامل ژنتیکی نقش مهمی در آن داشته باشند. در بسیاری از خانواده‌ها، چند نفر از اعضا سابقه ابتلا به این عارضه را دارند، اما همچنان علت قطعی آن مشخص نیست.

اسکولیوز عصبی-عضلانی

این نوع اسکولیوز به دلیل اختلالات عصبی یا عضلانی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا آسیب به نخاع ایجاد می‌شود. در این حالت، عضلات توانایی کافی برای حفظ تعادل ستون فقرات را ندارند و انحراف به‌تدریج شکل می‌گیرد. اسکولیوز عصبی-عضلانی معمولاً شدیدتر از نوع ایدیوپاتیک است و نیاز به پیگیری دقیق‌تری دارد.

اسکولیوز مادرزادی

اسکولیوز مادرزادی ناشی از ناهنجاری‌های استخوانی در دوران جنینی است. زمانی که مهره‌ها در رحم به‌درستی شکل نمی‌گیرند یا به‌طور کامل تشکیل نمی‌شوند، ستون فقرات از بدو تولد منحرف می‌شود. این نوع معمولاً در سال‌های ابتدایی زندگی تشخیص داده می‌شود.

اسکولیوز عملکردی یا وضعیتی

در این نوع، ستون فقرات از لحاظ ساختاری طبیعی است، اما به دلیل عواملی مثل نابرابری طول پاها، وضعیت بدنی نامناسب یا اسپاسم عضلانی، به صورت موقتی دچار انحراف می‌شود. این حالت با درمان علت زمینه‌ای، قابل برگشت است و برخلاف اسکولیوز ساختاری، انحنا در حالت خوابیده یا خم شدن از بین می‌رود.

سایر عوامل مؤثر

در برخی موارد خاص، اسکولیوز ممکن است به دلیل مشکلات استخوانی مانند پوکی استخوان، آسیب‌های ستون فقرات، جراحی‌های قبلی یا عفونت‌های مزمن ایجاد شود. همچنین، در سنین بالا نیز احتمال بروز اسکولیوز ثانویه به دلیل تخریب دیسک‌ها یا مفاصل مهره‌ای وجود دارد.

تشخیص اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)

تشخیص زودهنگام اسکولیوز، به‌ویژه در دوران رشد نوجوانی، نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت این عارضه دارد. اسکولیوز اغلب در مراحل اولیه بدون درد و نشانه‌های واضح بروز می‌کند، اما با دقت در علائم ظاهری و استفاده از تست‌های ساده خانگی، می‌توان انحراف ستون فقرات را در زمان مناسب شناسایی و برای درمان اقدام کرد.

علائم اولیه اسکولیوز

اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات، معمولاً با نشانه‌هایی همراه است که می‌توان آن‌ها را در وضعیت بدن یا نحوه ایستادن و نشستن مشاهده کرد. مهم‌ترین این علائم عبارت‌اند از:

• نامتقارن بودن شانه‌ها؛ یکی از شانه‌ها بالاتر از دیگری قرار دارد.

• برآمدگی یک سمت پشت هنگام خم شدن به جلو (به‌ویژه در ناحیه قفسه سینه یا دنده‌ها).

• کج بودن لگن یا اختلاف ارتفاع دو طرف آن.

• اختلال در وضعیت تیغه‌های شانه (کتف) مانند بالا آمدن یکی از آن‌ها.

• انحنای غیرطبیعی ستون فقرات از پشت؛ قابل مشاهده هنگام ایستادن.

• کج شدن بدن به یک سمت یا تفاوت در طول پاها.

معاینه بالینی اسکولیوز

پزشک معمولاً برای ارزیابی انحراف ستون فقرات از تست ساده‌ای به نام تست آدمز (Adam’s Forward Bend Test) استفاده می‌کند. در این روش، بیمار به جلو خم می‌شود و وضعیت قوس ستون فقرات از پشت بررسی می‌شود. در صورتی که یک سمت از پشت برجسته‌تر از سمت دیگر باشد، احتمال وجود اسکولیوز مطرح می‌شود.

برای تشخیص دقیق‌تر، معمولاً پزشک از روش‌های تصویربرداری مانند اشعه ایکس (X-ray) برای اندازه‌گیری زاویه انحراف یا MRI و CT اسکن برای بررسی دقیق‌تر ساختار مهره‌ها استفاده می‌کند.

بررسی اسکولیوز در خانه

گرچه تشخیص نهایی باید توسط پزشک متخصص انجام شود، اما والدین و مراقبان می‌توانند با انجام برخی بررسی‌های ساده، علائم اولیه اسکولیوز را در فرزندان خود شناسایی کنند:

۱. بررسی ایستادن فرد از پشت

• آیا یکی از شانه‌ها بالاتر از دیگری است؟

• آیا تیغه‌های شانه در دو طرف قرینه هستند؟

• آیا لگن به یک سمت متمایل است؟

• آیا سر در مرکز بدن قرار دارد یا به طرفی انحراف دارد؟

• آیا فاصله بین بازوها و تنه در دو سمت برابر است؟

۲. تست خم شدن به جلو

از فرد بخواهید در حالت ایستاده، از ناحیه کمر به سمت جلو خم شود. در این حالت:

• اگر برآمدگی یا برجستگی در یک سمت پشت مشاهده شد، احتمال وجود اسکولیوز زیاد است.

• این تست، یکی از رایج‌ترین روش‌های غربالگری در مدارس و خانه محسوب می‌شود.

۳. مشاهده وضعیت لباس

در مواردی که لباس کودک یا نوجوان هنگام پوشیدن، به یک طرف کشیده می‌شود یا صاف نمی‌ایستد، این می‌تواند نشانه‌ای از عدم تقارن در تنه و وجود اسکولیوز باشد.

۴. مقایسه عکس‌های پشت بدن در طول زمان

می‌توانید از پشت بدن فرد در فواصل زمانی منظم عکس بگیرید و تغییرات وضعیت قرارگیری بدن را بررسی کنید. مشاهده تدریجی کجی یا انحراف در ستون فقرات باید جدی گرفته شود.

انواع اسکولیوز بر اساس محل و علت

اسکولیوز توراسیک

انحراف در مهره‌های قفسه سینه. باعث نامتقارن شدن شانه‌ها و برآمدگی پشت می‌شود. در موارد شدید ممکن است تنفس را تحت‌تأثیر قرار دهد.

اسکولیوز توراکولومبار

درگیرکننده مرز بین مهره‌های قفسه سینه و کمر. علائم ترکیبی از درد و ناهماهنگی اندام‌های بالایی و پایینی دارد.

اسکولیوز لومبار

انحراف در ناحیه کمری. ممکن است باعث کجی لگن، اختلاف طول پا یا درد کمر شود.

اسکولیوز دوطرفه (S شکل)

شامل دو انحنا در جهت مخالف. ظاهر بدن شاید متعادل به‌نظر برسد ولی در معاینه و تصویربرداری انحراف مشخص است.

اسکولیوز مادرزادی

ناشی از ناهنجاری‌های مهره‌ها در دوران جنینی. معمولاً زود تشخیص داده می‌شود و در مواردی نیاز به جراحی دارد.

اسکولیوز ایدیوپاتیک

شایع‌ترین نوع اسکولیوز با علت ناشناخته. معمولاً در نوجوانی و زمان جهش رشد بروز می‌کند.

اسکولیوز عصبی-عضلانی

به‌دلیل بیماری‌های عصبی یا عضلانی مانند فلج مغزی یا دیستروفی عضلانی. معمولاً شدیدتر و پیشرونده‌تر است.

درجات اسکولیوز بر اساس زاویه انحراف ستون فقرات

درجه‌بندی اسکولیوز با استفاده از زاویه کوب (Cobb Angle) مشخص می‌شود که در عکس رادیولوژی اندازه‌گیری می‌شود. این زاویه نشان‌دهنده شدت انحراف جانبی ستون فقرات است و در انتخاب نوع درمان نقش کلیدی دارد.

اسکولیوز خفیف | زاویه کمتر از ۲۰ درجه

▫️ اغلب بدون علامت
▫️ نیازمند پایش منظم
▫️ در کودکان ممکن است با رشد تشدید شود
▫️ درمان معمولاً شامل فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی است

اسکولیوز متوسط | زاویه بین ۲۰ تا ۴۰ درجه

▫️ ممکن است تغییرات ظاهری در قامت یا شانه‌ها دیده شود
▫️ نیاز به استفاده از بریس برای جلوگیری از پیشرفت
▫️ فیزیوتراپی تخصصی توصیه می‌شود

اسکولیوز شدید | زاویه بالای ۴۰ یا ۴۵ درجه

▫️ انحراف واضح و قابل مشاهده
▫️ احتمال درد، خستگی زودرس، یا مشکلات تنفسی
▫️ معمولاً نیاز به جراحی برای اصلاح انحراف دارد
▫️ مراقبت بلندمدت و توانبخشی بعد از عمل لازم است

روش‌های درمان اسکولیوز

درمان اسکولیوز بسته به شدت انحراف و سن بیمار در سه دسته کلی قرار می‌گیرد: فیزیوتراپی تخصصی، استفاده از بریس، و جراحی اصلاحی. انتخاب روش درمان توسط پزشک متخصص و بر اساس عکس رادیولوژی (زاویه کوب) انجام می‌شود.

فیزیوتراپی اسکولیوز در مشهد | درمان بدون جراحی اسکولیوز

در کلینیک فیزیوتراپی راستا مشهد، یکی از اصلی‌ترین رویکردها برای درمان بدون جراحی اسکولیوز، بهره‌گیری از فیزیوتراپی تخصصی و حرکات اصلاحی پیشرفته است. این روش‌ها با هدف بهبود وضعیت ساختاری ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت انحراف، کاملاً متناسب با نوع اسکولیوز، زاویه کوب و سن بیمار طراحی می‌شوند.

مزایای فیزیوتراپی اسکولیوز در کلینیک راستا

در کلینیک راستا، برنامه درمانی برای اسکولیوز به‌صورت اختصاصی و با ارزیابی دقیق توسط فیزیوتراپیست مجرب انجام می‌شود. مهم‌ترین فواید فیزیوتراپی برای بیماران مبتلا به اسکولیوز عبارت‌اند از:

• ✅ تقویت عضلات اطراف ستون فقرات و نواحی مرکزی بدن

• ✅ کاهش درد و تنش عضلانی ناشی از انحراف

• ✅ ایجاد تعادل عضلانی و جلوگیری از بدشکلی بیشتر

• ✅ اصلاح الگوی نشستن، ایستادن و راه‌ رفتن

• ✅ جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز به‌ویژه در نوجوانان

تکنیک‌های مورد استفاده در کلینیک راستا برای اسکولیوز

🔹 تمرینات تخصصی روش شروت (Schroth)
جزو جدیدترین و پیشرفته ترین متد های تمرینی جهت اصلاح و درمان غیر جراحی اسکولیوز می‌باشد. در این روش کل مجموعه ستون فقرات به صورت سه بعدی در نظر گرفته شده و با انجام الگوهای چرخشی تنفس سعی در پایدار کردن اصلاحات انجام گرفته میشود.

🔹 تمرینات کششی و تقویتی اختصاصی
بر اساس نوع انحراف (توراسیک، لومبار یا ترکیبی)، تمرینات مناسب برای بازآموزی عضلات و بهبود دامنه حرکتی تجویز می‌شود.

🔹 آموزش وضعیت صحیح بدن (Postural Correction)
با استفاده از بازخورد بصری، بیمار یاد می‌گیرد در فعالیت‌های روزمره، وضعیت درست بدن خود را حفظ کند.

نقش فیزیوتراپی در درمان بدون جراحی اسکولیوز در مشهد

در بسیاری از موارد، مخصوصاً در نوجوانان در حال رشد، درمان غیرجراحی اسکولیوز می‌تواند مانع از پیشرفت بیماری و حتی نیاز به جراحی شود. در کلینیک فیزیوتراپی راستا مشهد، این روند درمانی تحت نظر تیم متخصص و با تمرکز بر بهبود بلندمدت بیمار انجام می‌شود.

مدت زمان درمان و پیش‌بینی نتایج

طول درمان بسته به شدت اسکولیوز و شرایط فیزیکی بیمار متغیر است، اما معمولاً برنامه درمانی شامل ۲ تا ۳ جلسه در هفته به‌مدت چند ماه خواهد بود. همچنین تمرینات خانگی نیز تحت نظارت درمانگران کلینیک راستا تجویز می‌شود تا نتیجه‌گیری پایدار حاصل شود.

انواع بریس برای درمان اسکولیوز

بریس‌ها یکی از روش‌های مؤثر در درمان غیرجراحی اسکولیوز هستند که با هدف جلوگیری از پیشرفت انحراف ستون فقرات در کودکان و نوجوانان استفاده می‌شوند. در ادامه با معروف‌ترین انواع بریس اسکولیوز آشنا می‌شوید:

• بریس شنو (Chêneau Brace): بریسی سبک و سه‌بعدی که با توجه به الگوی خاص انحراف بیمار طراحی می‌شود و در اروپا محبوب است. این بریس مکمل تمرینات تخصصی شروت بوده و جزو جدیدترین بریس های اصلاحی اسکولیوز می‌باشد 

• بریس بوستون (Boston Brace): رایج‌ترین نوع بریس زیر بغل که برای انحرافات کمری و توراکولومبار به‌کار می‌رود و زیر لباس پوشیده می‌شود.

• بریس میلواکی (Milwaukee Brace): این بریس جهت اصلاح زاویه کایفوز (قوز پشتی) به کار می‌ره و با وجود بریس های جدید موجود در درمان، در اصلاح اسکولیوز کارایی خوبی ندارد. اما همچنان در بعضی مراکز از این بریس برای اصلاح اسکولیوز نیز استفاده میشود!

• بریس چارلستون (Charleston Bending Brace): نوعی بریس شبانه که هنگام خواب استفاده می‌شود و بدن را در حالتی خمیده قرار می‌دهد تا فشار اصلاحی وارد کند.

• بریس پراویدنس (Providence Brace): بریس شبانه دیگری است که به‌صورت سفارشی ساخته می‌شود و بیشتر برای انحرافات کمتر از ۳۵ درجه توصیه می‌شود.

چگونه از پیشرفت اسکولیوز جلوگیری کنیم؟

1. تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم

   • مراجعه منظم به متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپیست برای بررسی وضعیت ستون فقرات، به‌ویژه در دوران بلوغ (سنین ۸ تا ۱۶ سال) اهمیت حیاتی دارد.

   • انجام تست‌های خانگی ساده مثل تست آدمز می‌تواند در شناسایی اولیه کمک کند.

2. استفاده صحیح و منظم از بریس (در صورت تجویز)

   • اگر پزشک استفاده از بریس را تجویز کرده، پایبندی دقیق به مدت زمان پوشیدن آن، نقش کلیدی در توقف پیشرفت انحراف دارد.

   • کودکان و نوجوانان باید در زمان‌های تعیین‌شده، بدون وقفه از بریس استفاده کنند.

3. فیزیوتراپی منظم و تمرینات اصلاحی هدفمند

   • تمرینات تخصصی مانند روش Schroth و برنامه‌های اصلاحی که توسط فیزیوتراپیست طراحی می‌شوند، باعث تقویت عضلات پشتیبان ستون فقرات و بهبود تقارن بدن می‌شوند.

   • استفاده از خدمات فیزیوتراپی اسکولیوز در مشهد می‌تواند از طریق برنامه‌های غیرجراحی به جلوگیری از تشدید انحراف کمک کند.

4. اصلاح وضعیت بدن در نشستن، ایستادن و راه رفتن

   • نشستن طولانی‌مدت با قوز، حمل کوله‌پشتی‌های سنگین و خوابیدن در وضعیت‌های نادرست می‌تواند انحراف ستون فقرات را تشدید کند.

   • آموزش وضعیت صحیح بدن، بخش مهمی از برنامه درمان غیرجراحی اسکولیوز است.

5. رژیم غذایی مناسب و حفظ تراکم استخوان

   • مصرف کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین برای سلامت استخوان‌ها و رشد متعادل ستون فقرات بسیار مؤثر است.

   • در نوجوانان به‌ویژه باید به تغذیه سالم توجه ویژه‌ای داشت.

6. پایش با تصویربرداری دوره‌ای

   • انجام عکس‌برداری با اشعه ایکس طبق برنامه پزشک، برای کنترل زاویه انحراف (زاویه کوب) ضروری است.

پرسش‌های متداول درباره اسکولیوز (انحراف جانبی ستون فقرات)

آیا اسکولیوز یک بیماری ارثی است؟

اسکولیوز ارثی نیست منتهی در خانواده هایی که اسکولیوز دیده شده نسل های بعدی بیشتر مستعد دچار شدن به این عارضه را دارند

آیا اسکولیوز باعث کوتاه شدن قد می‌شود؟

در موارد شدید بله. انحنای بیش از حد ستون فقرات می‌تواند ارتفاع کلی بدن را کاهش دهد و باعث کوتاهی نسبی قد شود، به‌خصوص زمانی که ستون فقرات در ناحیه قفسه سینه یا کمری به‌شدت انحراف داشته باشد.

آیا استفاده از کوله‌پشتی سنگین یا بد نشستن باعث اسکولیوز می‌شود؟

خیر، اسکولیوز ساختاری یک بیماری مادرزادی یا رشدی است و به‌طور مستقیم از بد نشستن یا حمل بار سنگین ایجاد نمی‌شود. با این حال، این عوامل می‌توانند حالت‌های غیرطبیعی ستون فقرات (مانند قوز یا ناهماهنگی عضلات) را تشدید کنند.

کدام غذاها برای افراد مبتلا به اسکولیوز مفید هستند؟

رژیم غذایی سرشار از کلسیم، ویتامین D، منیزیم و پروتئین برای سلامت استخوان‌ها و عضلات بسیار مفید است. مواد غذایی مانند ماهی، لبنیات، سبزیجات برگ‌سبز، مغزها و تخم‌مرغ باید در برنامه غذایی روزانه گنجانده شوند.

آیا ورزش یا شنا برای بیماران اسکولیوز مضر است؟

متاسفانه این ورزش برخلاف شواهد علمی جدید جزو ورزش های توصیه شده توسط پزشکان و متخصصین به تمام کیس های اسکولیوز است، منتهی باید دقت کرد انجام شنای حرفه ای یا آموزش شنا در کودکان دارای انحراف که تحت درمان بریس هستند یا شانس پیشرفت عارضه رو دارن باید ممنوع یا محدود بشه.

اسکولیوز با چه زاویه‌ای منجر به معافیت سربازی می‌شود؟

بر اساس قوانین نظام وظیفه، معمولاً اسکولیوز با زاویه انحراف بیش از ۳۰ درجه (زاویه کوب) در معاینات تخصصی می‌تواند منجر به معافیت دائم یا معافیت از رزم شود. تشخیص نهایی بر عهده شورای پزشکی نظام وظیفه است.

آیا اسکولیوز باعث اختلال در بارداری یا زایمان می‌شود؟

در موارد خفیف، اسکولیوز تأثیر قابل توجهی بر بارداری ندارد. با این حال، در موارد شدید ممکن است زایمان طبیعی سخت‌تر شود یا دردهای بیشتری در ناحیه کمر و لگن ایجاد شود. مشاوره با متخصص ارتوپدی و زنان توصیه می‌شود. در کل وجود اسکولیوز مانع حاملگی و زایمان نیست و مشکلی برای جنین به وجود نمی‌آورد اما مادر بیشتر مستعد دردهای کمری خواهد بود که توصیه میشود قبل از اقدام به بارداری برای کاهش عوارض دوران حاملگی یک دوره تحت درمان تمرینات تخصصی الگوی انحراف تون باشید

آیا اسکولیوز در بزرگسالی قابل درمان است؟

بله، اگرچه درمان در دوران رشد آسان‌تر است، اما درمان بدون جراحی اسکولیوز در بزرگسالان با کمک فیزیوتراپی تخصصی، حرکات اصلاحی، بریس و در موارد خاص جراحی نیز امکان‌پذیر است.

نتیجه‌گیری

اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات، اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، در اغلب موارد بدون نیاز به جراحی قابل درمان است. استفاده از روش‌هایی مانند فیزیوتراپی تخصصی، تمرین درمانی و بریس‌های طبی می‌تواند روند پیشرفت انحراف را متوقف کرده و کیفیت زندگی بیمار را به شکل محسوسی بهبود بخشد. همچنین آموزش صحیح وضعیت بدن، اصلاح سبک زندگی و بررسی‌های دوره‌ای نقش کلیدی در جلوگیری از عوارض این عارضه دارند.

اگر به دنبال بهترین مرکز درمان اسکولیوز در مشهد هستید، کلینیک فیزیوتراپی راستا با بهره‌گیری از تیم متخصص، تجهیزات مدرن و برنامه‌های درمانی فردمحور، یکی از گزینه‌های قابل اعتماد در این حوزه به شمار می‌رود. در کلینیک راستا، با بررسی دقیق وضعیت اسکلتی عضلانی بیمار و تدوین برنامه درمانی اختصاصی، سعی می‌شود تا بدون نیاز به جراحی، انحراف ستون فقرات کنترل یا اصلاح شود.

در صورت مشاهده هرگونه علائم اولیه اسکولیوز در خود یا فرزندتان، توصیه می‌شود در اولین فرصت جهت معاینه و مشاوره تخصصی به کلینیک فیزیوتراپی مراجعه نمایید تا درمان به‌موقع آغاز گردد.