اسکولیوز یا انحراف جانبی ستون فقرات یکی از مشکلات شایع ارتوپدی است که میتواند هم نوجوانان و هم بزرگسالان را درگیر کند. روش شروت (Schroth Method) بهعنوان یکی از معتبرترین متدهای فیزیوتراپی دنیا، بیش از یک قرن است که برای اصلاح اسکولیوز به کار میرود.
شاید فکر کنید این تمرینات شروت فقط مخصوص کلینیک هستند، اما واقعیت این است که بعد از یادگیری اصولی، میتوانید این روش را در خانه هم انجام دهید. حتی برخی مراکز امکان درمان آنلاین اسکولیوز را هم فراهم کردهاند تا بیماران بتوانند، آموزش تمرینات شروت را دریافت کنند.
در ادامه این مقاله از کلینیک فیزیوتراپی راستا، به برسی کامل تمرینات شروت برای اسکولیوز میپردازیم.
تاریخچه تمرینات شروت
این تمرینات اصلاحی اسکولیوز برای اولین بار توسط کاترینا شروت در اواخر قرن نوزدهم در آلمان پایهگذاری شد. او خود دچار اسکولیوز بود و چون درمانهای متداول مثل بریس برایش مؤثر نبودند، تکنیکهای تنفسی و تمرینی اختصاصی طراحی کرد. بعدها دخترش «کریستا شروت» این روش را توسعه داد و کلینیکی تأسیس کردند که در آن همزمان بیش از ۱۵۰ بیمار با این تمرینها تحت درمان قرار میگرفتند.
اصول پایه تمرینات شروت
تمرینات شروت بر اساس نیاز بدن در شرایط اسکولیوز طراحی شده اند. در واقع اسکولیوز فقط یک کجی ساده ستون فقرات نیست. وقتی از پشت نگاه میکنیم شاید ستون فقرات به شکل C یا S دیده شود، اما در واقع مهرهها در این حالت دچار چرخش (Rotation) هم میشوند.
این تغییر سهبعدی باعث میشود یک سمت ستون فقرات و قفسه سینه فشرده و کوتاه شود و سمت دیگر بیشازحد کشیده شود. به همین دلیل هم تمرینات اصلاحی اسکولیوز باید فراتر از حرکات معمولی باشند و با یک نگاه سهبعدی به بدن طراحی شوند.
سه اصل طلایی تمرینات شروت عبارتند از:
- تقارن عضلانی (Muscular Symmetry):
در اسکولیوز، یک سمت کمر بیشفعال و سفت میشود و سمت دیگر ضعیف و تحلیلرفته. تمرینات شروت بهگونهای طراحی میشوند که این دو طرف دوباره به تعادل برسند. - تنفس زاویهای چرخشی (Rotational Angular Breathing):
تنفس در روش شروت فقط نفسکشیدن نیست؛ بیمار یاد میگیرد هنگام دم، هوا را به سمت قوس فرو رفته بفرستد و با بازدم طولانی، ستون فقرات را به سمت اصلاح هدایت کند. این کار به بازسازی شکل قفسه سینه و بافتهای اطراف کمک میکند. - آگاهی از وضعیت بدن (Postural Awareness):
کاترینا شروت در کلینیکش از آینه استفاده میکرد تا بیماران دائم وضعیت بدنشان را ببینند و اصلاح کنند. امروز هم همین اصل پابرجاست: فرد باید یاد بگیرد در زندگی روزمره همیشه به وضعیت نشستن، ایستادن و حرکاتش دقت کند، چون حتی عادات ساده میتوانند اسکولیوز را بهتر یا بدتر کنند.
به زبان ساده: تمرینات شروت یک پک کامل هستند؛ هم عضلات را متعادل میکنند، هم تنفس را اصلاح میکنند، هم به فرد یاد میدهند که خودش «مراقب ستون فقراتش» باشد.
چه نتیجهای از انجام روش شروت میشود انتظار داشت؟
بیشتر بیمارانی که یک دوره کامل تمرینات شروت را پشت سر میگذارند، بهبود قابل مشاهدهای در میزان انحنای ستون فقرات خود تجربه میکنند. البته مدت زمان برنامه میتواند متفاوت باشد: بعضیها در چند جلسه محدود (۵ تا ۱۰ جلسه) پیشرفت میبینند، و بعضیها نیازمند جلسات بیشتری (تا حدود ۲۰ جلسه) هستند.
در گذشته، جلسات شروت بسیار طولانی و روزانه برگزار میشدند، اما امروزه این برنامهها بهصورت جلسات کوتاهتر (۴۵ تا ۶۰ دقیقه) و با فواصل منظم اجرا میشوند تا بیمار راحتتر بتواند آنها را ادامه دهد. تمرینات تخصصی شروت در منزل حدود ۴۵ دقیقه تا یک ساعت در روز انجام میشوند و در سایر ساعات باید وضعیت نشستن، خوابیدن، ایستادن و به طور کلی فعالیتهای روزانه در وضعیتهای اصلاحی رعایت شود.
در کلینیک، مدت زمان انجام تمرینات میتواند تا ۲ ساعت نیز برسد. میزان و شدت جلسات بسته به تحمل بیمار و شدت اسکولیوز تنظیم میشود.
بسیاری از بیماران در صورت انجام صحیح تمرینات شروت به مرور شاهد موارد زیر خواهند بود:
- بهبود وضعیت بدنی (Posture)
- تقویت عضلات مرکزی و ثبات ستون فقرات
- تنفس راحتتر
- کاهش درد
- حرکت روانتر و عملکرد بهتر بدن
- یادگیری مدیریت بهتر ستون فقرات در زندگی روزمره
- بهبود همراستایی لگن
هدف اصلی تمرینات شروت این است که از پیشرفت اسکولیوز جلوگیری شود و بدن در وضعیتی پایدار باقی بماند. بسته به سن، میزان بلوغ استخوانی و شدت انحنا، ممکن است پزشک استفاده از بریس (brace) را هم در کنار تمرینات توصیه کند. حتی در این حالت هم تنفس اصلاحی شروت مکمل مؤثری است و به بیماران آموزش داده میشود که چگونه درون بریس هم درست نفس بکشند.
در نهایت باید گفت: شروت درمانی کوتاهمدت نیست، بلکه یک تعهد بلندمدت به اصول اصلاحی است. هرچه بیمار با پشتکار بیشتری تمرینها را در زندگی روزمرهاش پیاده کند، نتیجه پایدارتر و چشمگیرتر خواهد بود.
نمونههایی از تمرینات شروت برای کاربران
تمرینات شروت مجموعهای از حرکات اصلاحی هستند که هرکدام با هدف خاصی طراحی شدهاند. در ادامه چند نمونه از مهمترین تمرینات شروت، صرفا جهت آشنایی بیشتر این روش آورده شده است.
توجه داشته باشید که اجرای این تمرینات باید زیر نظر فیزیوتراپیست آموزشدیده باشد، زیرا بر اساس نوع و شدت انحنای ستون فقرات، درمان اسکولیوز با روش شروت برای هر فرد متفاوت خواهد بود.
۱. تمرین دمر با استفاده از توپ
این تمرین یکی از حرکات اصلی شروت است و بهصورت دمر (رو به زمین) انجام میشود. بسته به نوع انحنای ستون فقرات، اهداف مختلفی دنبال میشود:
- در انحنای قفسه سینه (توراسیک) از تکنیک کشش شانه، ضدکشش شانه و تنفس اصلاحی استفاده میشود تا قوس اصلاح گردد.
- در انحنای کمری (لومبار)، عضلهی ایلیوپسواس فعال میشود تا ستون فقرات از چرخش غیرطبیعی آزاد شود.
- در انحنای توراکولومبار هم با تغییر نحوهی قرارگیری بیمار، میتوان اصلاح مؤثر ایجاد کرد.
اجرای این تمرین معمولاً به وسایل خاصی مثل توپ پیلاتس، چهارپایه، کمربند، کیسههای شن و گوههای اصلاحی نیاز دارد.
۲. تمرین نیمهآویزان (Semi-hanging)
این تمرین از نیروی جاذبه کمک میگیرد تا ستون فقرات کشیده شود و فشار روی مفاصل مهرهای کاهش یابد. در همین حالت، بیمار با استفاده از تکنیک تنفس زاویهای چرخشی یاد میگیرد برآمدگیهای پشت را کاهش دهد و هنگام بازدم، عضلات اصلاحکننده را فعال کند. این کار کمک میکند بدن موقعیت اصلاحشده را حتی بعد از پایان تمرین هم «به خاطر بسپارد».
تمرین نیمهآویزان معمولاً بهعنوان حرکت آمادهسازی در ابتدای جلسه درمان استفاده میشود و نیاز به میله دیواری یا ابزار مشابه دارد.
۳. تمرین ایلیوپسواس روی توپ پیلاتس (Iliopsoas on a Ball)
این حرکت مخصوص بیمارانی است که دچار انحنای کمری یا توراکولومبار هستند. بیمار روی توپ ورزشی قرار میگیرد و با فعال کردن عضله ایلیوپسواس، بخش درگیر ستون فقرات بهتدریج از حالت چرخش خارج میشود.
این تمرین نسبت به سایر حرکات سادهتر است و فقط به یک توپ و میله دیواری نیاز دارد. در کلینیکها، فیزیوتراپیستها گاهی از تکنیکهای آزادسازی فاشیای عضلانی (myofascial release) هم استفاده میکنند تا ستون فقرات راحتتر در راستای طبیعی خود قرار بگیرد.
روش شروت فقط به حرکات ورزشی محدود نمیشود؛ بلکه اصلاح آگاهانهی وضعیت بدن در زندگی روزمره بخش جداییناپذیر آن است. هدف این است که بیمار نهتنها در طول تمرین، بلکه هنگام نشستن، ایستادن و حرکتهای روزانه هم بتواند وضعیت صحیح ستون فقرات را تشخیص دهد و آن را اصلاح کند.
جمع بندی و نکات پایانی
نتایج تمرینات شروت میتواند بهصورت تدریجی اما ملموس ظاهر شود؛ از اصلاح وضعیت بدن و کاهش درد گرفته تا تنفس عمیقتر، افزایش قدرت عضلات مرکزی و بالا رفتن کیفیت زندگی روزمره. با این حال باید به خاطر داشت که شروت یک درمان سریع یا مقطعی نیست؛ موفقیت در این روش تنها زمانی حاصل میشود که تمرینها بهدرستی زیر نظر فیزیوتراپیست آموزشدیده یاد گرفته شوند و سپس با پشتکار و نظم در خانه ادامه پیدا کنند.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با اسکولیوز زندگی میکنید، تمرینات شروت برای درمان اسکولیوز میتواند یک راهکار مؤثر، ایمن و غیرجراحی برای کنترل و حتی بهبود این وضعیت باشد؛ فرصتی برای بازگشت به بدنی متعادلتر و زندگیای فعالتر و بیدردتر.
