شاید بارها شنیده باشید که والدین به فرزندان خود که با پشت خمیده نشسته اند، میگویند: درست بشین! اخرش کمرت قوز میشه!
واقعیت این است که قوز پشت که به آن قوز کمر هم میگویند، همیشه نتیجهی عادتهای بد نشستن نیست. بسیاری از بیماریهای مهم اسکلتی و عضلانی میتوانند باعث بوجود آمدن قوز کمر شوند؛ بیماریهایی که اگر به موقع تشخیص داده نشوند، به مرور درد، محدودیت حرکتی و حتی مشکلات تنفسی ایجاد میکنند.
در این مقاله از کلینیک تخصصی فیزیوتراپی راستا با هم بررسی میکنیم:
- قوز کمر (قوز پشت) دقیقاً چیست،
- چه بیماری هایی باعث قوز کمر میشوند،
- و چه راهکارهایی برای پیشگیری و درمان وجود دارد.
خبر خوب این است که بیشتر موارد قوز کمر با روشهای سادهای مثل اصلاح وضعیت نشستن، فیزیوتراپی و ورزشهای مخصوص قابل کنترل هستند. فقط در برخی شرایط خاص و شدید، پزشک ممکن است درمانهایی مثل بریسگذاری یا جراحی را توصیه کند.
قوز کمر یا کیفوز چیست؟
قوز پشت (در ناحیه سینه) که در اصطلاح عامیانه به آن قوز کمر میگویند، یعنی افزایش غیرطبیعی قوس پشت ستون فقرات به سمت جلو.
ستون فقرات ما به طور طبیعی در قسمت پشتی یک انحنای ملایم دارد، معمولاً بین ۲۰ تا ۴۵ درجه، که کمک میکند بدن صاف بایستد و تعادل حفظ شود. وقتی این زاویه از ۵۰ درجه بیشتر شود، به آن کیفوز پاتولوژیک یا همان «قوز پشت» میگوییم.
اما نکته مهم این است که قوز کمر خودش یک بیماری مستقل نیست؛ بلکه یک ناهنجاری یا تغییر شکل ستون فقرات محسوب میشود. درست مثل وقتی میگوییم «تب» بیماری نیست، بلکه نشانهای از یک مشکل زمینهای است، کیفوز هم اغلب نتیجهی یک علت یا بیماری دیگر است، مثل پوکی استخوان یا اختلالات رشد مهرهها.
در واقع، وقتی پشتتان قوس غیرطبیعی پیدا میکند، این یک نشانه است که باید به آن توجه کنید و علت آن بررسی شود تا از پیشرفت مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
در وبلاگ کلینیک راستا بخوانید: اسکولیوز و رابطه جنسی
بیماریهایی که باعث قوز کمر میشوند؟
در بسیاری از موارد، ترکیبی از عادتهای روزمره و عوامل بیماریزا باعث ایجاد یا تشدید این انحنای غیرطبیعی ستون فقرات میشوند. شناخت این عوامل به شما کمک میکند از پیشرفت قوز جلوگیری کنید و در صورت نیاز درمان مناسب را دریافت کنید.
علل غیربیماری (سبک زندگی)
شایعترین نوع قوز کمر، کیفوز وضعیتی یا پاسچرال است. این حالت معمولاً به دلیل نشستن، ایستادن یا خم شدن نادرست به جلو برای مدت طولانی ایجاد میشود و باعث ضعف عضلات پشت و انحنای غیرطبیعی ستون فقرات میگردد.
عوامل دیگر که میتوانند به ایجاد کیفوز غیربیماری کمک کنند، شامل موارد زیر هستند:
- قوز کمر ناشی از پوکی استخوان (کیفوز سالمندی): در افراد مسن، به ویژه زنان، کاهش تراکم استخوان و شکستگیهای فشاری مهرهها باعث ایجاد کیفوز میشود. درمان معمولاً شامل تقویت عضلات، فیزیوتراپی و پیشگیری از شکستگیهای بیشتر است.
- آسیبهای ستون فقرات: ضربهها، سقوط یا حوادث دیگر میتوانند ساختار مهرهها را تغییر داده و به قوز کمر منجر شوند.
این نوع قوز معمولاً با اصلاح وضعیت بدن، ورزشهای تقویتی و تمرینات اصلاح پاسچر قابل کنترل است و در نوجوانان و بزرگسالان کمتحرک بیشتر مشاهده میشود.
بیماری هایی که باعث ایجاد قوز کمر میشوند
گاهی اوقات کیفوز ناشی از بیماریهای زمینهای است که ساختار مهرهها یا عضلات را تغییر میدهند. این موارد معمولاً جدیتر هستند و بدون تشخیص و درمان مناسب میتوانند پیشرفت کنند. قوز کمر در این حالت نشانه بیماری و اختلال اصلی است و میتواند با درد، محدودیت حرکتی و سایر عوارض همراه باشد.
شناخت این بیماریها و پیگیری به موقع، نقش مهمی در پیشگیری از بدتر شدن وضعیت دارد. نمونههای رایج شامل پوکی استخوان، بیماری شوئرمن، اسپوندیلیت آنکیلوزان و برخی بیماریهای عصبی-عضلانی هستند.
1.کیفوز شوئرمن (Scheuermann’s Kyphosis)
این نوع قوز کمر برای اولین بار توسط رادیولوژیست دانمارکی به نام شوئرمن شناسایی شد. در این اختلال، مهرهها شکل غیرطبیعی سهگوش یا V شکل پیدا میکنند. مهرههای سهگوش به سمت جلو خم میشوند و ستون فقرات را گرد جلوه میدهند. معمولاً در نوجوانان در حال رشد دیده میشود و درمان شامل فیزیوتراپی، تمرینات اصلاحی و در موارد شدید استفاده از بریس است.
- گوژپشتی مادرزادی
این نوع از زمان تولد وجود دارد و ناشی از نقص در تشکیل مهرهها در رحم است. شدت آن متغیر است و در برخی موارد نیاز به جراحی برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت دارد.
3.اسپوندیلیت آنکیلوزان
یک بیماری التهابی مزمن که باعث خشکی و قوز پیشرونده ستون فقرات میشود. معمولاً در بزرگسالان جوان دیده میشود و درمان شامل داروهای ضد التهاب و فیزیوتراپی است.
4.عفونتها و تومورهای ستون فقرات
عفونتها یا تومورها با تخریب مهرهها میتوانند تغییر شکل ستون فقرات و کیفوز ایجاد کنند. این موارد نیاز به تشخیص سریع و درمان تخصصی دارند.
5.بیماریهای عصبی-عضلانی
ضعف عضلات پشت در بیماریهایی مانند دیستروفی عضلانی باعث میشود ستون فقرات نتواند شکل طبیعی خود را حفظ کند و در نتیجه کیفوز ایجاد شود.
از کجا بفهمیم قوز کمر داریم؟
شاید فکر کنید قوز کمر فقط ظاهر پشت را کمی خمیده میکند، اما گاهی این تغییر شکل میتواند نشانهای از مشکلات ستون فقرات باشد. خوشبختانه بعضی علائم اولیه را میتوان با یک نگاه ساده یا چک کوتاه در خانه تشخیص داد. علائم شایع کیفوز (خفیف تا متوسط) شامل موارد زیر است:
- شانههای گرد و افتاده: شانهها به جلو خم شده و حالت قوزدار پیدا میکنند.
- برآمدگی یا انحنای واضح بالای پشت: هنگام ایستادن یا نشستن، قوس پشت به چشم میآید.
- سفتی و کوتاهی عضلات پشت ران (همسترینگ): باعث محدود شدن حرکت لگن و ستون فقرات میشود و نشانه ضعف انعطافپذیری پشت است.
اگر انحنای ستون فقرات پیشرفت کند، ممکن است علائم شدیدتر زیر ظاهر شوند:
- درد یا خشکی در ناحیه پشت و کتفها، مخصوصاً بعد از نشستن یا ایستادن طولانی.
- بیحسی، ضعف یا سوزنسوزن شدن پاها به دلیل فشار بر اعصاب نخاعی.
- خستگی مفرط و مشکلات تعادل، ناشی از تغییر در مرکز ثقل بدن.
- اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع در موارد پیشرفته.
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس به علت فشار قوس پشت بر روی قفسه سینه و ریهها.
نکته مهم: اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، به ویژه درد مزمن یا مشکلات تنفسی، حتماً باید برای تشخیص دقیق کیفوز به پزشک متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپیست مراجعه کنید. در بخش بعدی، روشهای تشخیص قطعی شامل معاینه فیزیکی و تصویربرداری را بررسی خواهیم کرد.
روشهای تشخیص قطعی کیفوز
تشخیص دقیق کیفوز یا قوز کمر معمولاً با معاینه فیزیکی و تستهای تخصصی توسط فیزیوتراپیست آغاز میشود. این مراحل به شما کمک میکند مطمئن شوید که وضعیت ستون فقرات شما تحت کنترل است و اگر نیاز باشد، درمان مناسب شروع شود.
- معاینه فیزیکی
- مشاهده وضعیت بدن: پزشک به انحنای بالای کمر نگاه میکند و شانهها و وضعیت کلی بدن را ارزیابی میکند.
- تست آدامز (خم شدن به جلو): از شما خواسته میشود در حالی که دستها آویزان و زانوها صاف هستند، به جلو خم شوید. این کار کمک میکند پزشک شدت قوز و بدشکلی ستون فقرات را بهتر ببیند.
- بررسی محدوده حرکتی و لمس ستون فقرات: پزشک نقاط دردناک و انعطافپذیری مهرهها را بررسی میکند تا اطلاعات دقیقتری از وضعیت ستون فقرات داشته باشد.
- تستهای عصبی
اگر علائمی مانند بیحسی، ضعف عضلانی یا اختلال در عملکرد روده و مثانه وجود داشته باشد، تستهای عصبی انجام میشود تا عملکرد تکانههای عصبی بین نخاع و اندامها ارزیابی شود.
- تستهای تصویربرداری
- اشعه ایکس : رایجترین و اصلیترین روش برای اندازهگیری زاویه انحنا با معیار زاویه Cobb و بررسی تغییرات ساختاری مهرهها است.
- تصویربرداری MRI: برای بررسی مشکلات بافت نرم مانند دیسکها، نخاع، تومورها یا عفونتها استفاده میشود.
- CT اسکن: برای مشاهده جزئیات دقیق استخوانها و علت انحنای ستون فقرات کاربرد دارد.
- آزمایش تراکم استخوان
این آزمایش نشان میدهد که آیا ضعف استخوانها در ایجاد یا تشدید کیفوز نقش دارد یا خیر، به ویژه در افراد مسن.
- بررسی سابقه پزشکی و خانوادگی
پزشک درباره سابقه خانوادگی و مراحل رشد در کودکان و نوجوانان سوال میکند تا نوع کیفوز (مثل کیفوز مادرزادی) و علت احتمالی آن مشخص شود.
این مراحل تشخیصی به شما اطمینان میدهد که وضعیت ستون فقرات شما به دقت بررسی شده و در صورت نیاز، برنامه درمانی مناسب از فیزیوتراپی تا جراحی طراحی خواهد شد.
جمعبندی و بهترین مرکز درمان قوز کمر در مشهد
قوز کمر (کیفوز) اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، با روشهای غیرجراحی و برنامههای تخصصی قابل کنترل و اصلاح است. مهمترین نکته، مراجعه به مرکز معتبر و تحت نظر متخصصین باتجربه است تا روند درمان بهدرستی پیش برود.
اگر به دنبال درمان قوز کمر در مشهد هستید، در کلینیک تخصصی راستا در مشهد، خدمات درمانی زیر نظر فیزیوتراپیست سجاد هریوندی (کارشناس فیزیوتراپی، دورهدیدهی سطح پیشرفتهی روش Schroth برای اصلاح غیرجراحی انحرافات ستون فقرات) ارائه میشود.
در این مرکز، تلاش میکنیم با آگاهیبخشی به خانوادهها و استفاده از بهروزترین متدهای فیزیوتراپی و تمریندرمانی، تا حد ممکن جلوی پیشرفت قوز کمر و عواقب ناخوشایند آن گرفته شود.
اگر به دنبال درمان قوز کمر در مشهد هستید، کلینیک راستا میتواند نقطه شروعی مطمئن برای بازگشت به وضعیت صحیح بدن و زندگی بدون درد باشد.
کلینک راستا؛ مرکز تخصصی فیزیوتراپی و اسکولیوز در شرق کشور
