بسیاری از افرادی که از دردهای مزمن یا تیرکشنده در ناحیهی کمر و پا شکایت دارند، بدون آنکه بدانند، دچار بیرونزدگی یا فتق دیسک کمر هستند.
در واقع، در میان روشهای درمان دیسک کمر در مشهد، فیزیوتراپی تخصصی به عنوان رویکردی علمی، غیرجراحی و مؤثر شناخته میشود که در کلینیکهایی مانند فیزیوتراپی راستا با بهرهگیری از تکنیکهای علمی روز دنیا، امکان بازگشت به عملکرد طبیعی را برای بیماران فراهم میسازد.
دیسک کمر چیست و چرا دچار مشکل میشود؟
ستون فقرات از تعدادی مهره تشکیل شده است که بین هر دو مهره، بالشتکهای انعطافپذیری به نام «دیسک بینمهرهای» قرار دارند. هر دیسک دارای یک بخش مرکزی نرم و ژلهای به نام نوکلئوس پولپوزوس و یک لایهی خارجی محکم به نام آنولوس فیبروزوس است.
زمانی که فشار یا آسیب بیش از حد به ستون فقرات وارد شود، بخش داخلی ممکن است از لایهی خارجی خارج شده و بر روی ریشهی عصبی مجاور فشار وارد کند؛ حالتی که به آن دیسک کمر یا فتق دیسک گفته میشود.
علل بروز این وضعیت شامل موارد زیر است:
- نشستن طولانیمدت بهویژه در وضعیت نامناسب
- ضعف عضلات مرکزی بدن (core muscles)
- بلند کردن اجسام سنگین به شیوهی نادرست
- اضافهوزن و چاقی
- ژنتیک و ساختار اسکلتی خاص برخی افراد
- کاهش فعالیت بدنی و سبک زندگی کمتحرک
6 نشانه اصلی دیسک کمر
به نقل از mayoclinic.org علائم دیسک کمر بسته به محل آسیب و شدت فشار بر عصبها متفاوت است، اما شایعترین نشانهها عبارتند از:
۱. درد تیرکشنده به پا (سیاتیک)
یکی از مشخصترین علائم فتق دیسک در ناحیهی کمر، دردی است که از باسن تا ساق یا کف پا امتداد مییابد. این درد معمولاً در یک سمت بدن احساس میشود و ممکن است با عطسه یا سرفه تشدید گردد.
۲. گزگز یا بیحسی در پاها
فشار بر عصبهای نخاعی میتواند باعث احساس گزگز، مورمور یا بیحسی در پا یا انگشتان شود. این علامت بهویژه در مسیر عصب سیاتیک محسوس است.
۳. ضعف عضلات پا
بیمار ممکن است احساس کند پا “زور ندارد” یا هنگام راه رفتن، کف پا به زمین میخورد (اصطلاحاً foot drop). این حالت نشانهی درگیری شدیدتر عصبی است.
۴. درد پایین کمر و باسن
دردی مبهم یا سوزشی در ناحیهی پایین کمر، باسن یا رانها میتواند اولین نشانهی فتق دیسک باشد. در برخی موارد، درد فقط در کمر حس میشود و هنوز به پا انتشار نیافته است.
۵. درد تشدیدشونده با نشستن یا چرخش
نشستن طولانی، بلند شدن ناگهانی، یا چرخش تنه ممکن است درد را افزایش دهد؛ زیرا در این وضعیتها فشار داخل دیسک بیشتر میشود.
۶. علائم اورژانسی
در موارد نادر، اگر بیحسی در ناحیهی بین پاها، بیاختیاری ادرار یا مدفوع، یا ضعف شدید پاها ایجاد شود، احتمال درگیری سندرم دماسب (Cauda Equina Syndrome) وجود دارد که نیاز به مراجعهی فوری پزشکی دارد.
در مجموع، اگر درد یا بیحسی بیش از چند روز ادامه پیدا کند، یا عملکرد روزمرهتان مختل شود، باید به فیزیوتراپیست مراجعه کنید تا علت بهصورت دقیق بررسی شود.
دیسک کمر با فیزیوتراپی خوب میشه؟
در اغلب بیماران، درمان دیسک کمر بدون نیاز به جراحی و از طریق فیزیوتراپی تخصصی انجام میشود. در کلینیک فیزیوتراپی راستا، برنامهی درمانی بر اساس وضعیت دقیق هر بیمار طراحی میگردد و شامل ترکیبی از روشهای علمی زیر است:
فیزیوتراپی تخصصی
اصلیترین و مؤثرترین روش درمانی در مراحل ابتدایی تا متوسط بیماری. این درمان شامل تمرینات تقویتی و کششی، اصلاح الگوهای حرکتی، آموزش وضعیت صحیح بدن و بازتوانی عضلات نگهدارندهی ستون فقرات است. هدف آن، کاهش التهاب، بهبود ثبات ستون فقرات و پیشگیری از عود درد است.
منوال تراپی (درمان دستی)
تکنیکی علمی و ساختاری است که شامل تنظیمات دقیق مهرهها و آزادسازی بافتهای عضلانی میباشد. این روش به کاهش فشارهای غیرطبیعی روی دیسک و بهبود دامنه حرکتی کمک میکند. برخلاف تصور عمومی، منوال تراپی «جا انداختن» نیست، بلکه بازگرداندن هماهنگی عملکردی بدن است.
بیوفیدبک تراپی
با استفاده از دستگاههای دقیق، میزان انقباض عضلات اندازهگیری میشود تا بیمار بیاموزد چگونه عضلات مرکزی بدن را بهدرستی فعال کند. این آموزشها در تثبیت ستون فقرات و کاهش فشار بر دیسک نقش کلیدی دارند.
الکتروتراپی (TENS)
در این روش، با تحریک الکتریکی ملایم سطحی اعصاب، انتقال پیام درد به مغز کاهش مییابد. این درمان بدون هیچ عارضه دارویی، بهویژه در دردهای سیاتیکی، بسیار مؤثر است.
کمپرس گرم و سرد
در مراحل حاد بیماری از کمپرس سرد برای کاهش التهاب و تورم استفاده میشود، در حالی که در مراحل بهبودی، گرما موجب افزایش خونرسانی و شلشدن عضلات میگردد. این روشها معمولاً در کلینیک آموزش داده شده و بیمار میتواند در منزل ادامه دهد.
طراحی کفی طبی اختصاصی
برخی بیماران دچار عدم تعادل در محور لگن یا کف پا هستند که موجب افزایش فشار بر ستون فقرات میشود. در فیزیوتراپی راستا، با بررسی بیومکانیک بدن، کفیهای طبی اختصاصی طراحی میگردند تا تعادل بدن اصلاح شده و فشار بر دیسکها کاهش یابد.
در چه صورت باید به فکر درمان جدی یا حتی جراحی بود؟
اگر با وجود درمانهای غیرجراحی، علائم زیر مشاهده شود، لازم است بررسیهای تخصصی بیشتر انجام گیرد:
- تداوم درد یا بیحسی بیش از ۶ هفته
- ضعف محسوس در پا یا احساس لغزش هنگام راه رفتن
- درد شدید که فعالیتهای روزمره را مختل کرده است
- اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع
- کاهش تدریجی حس در ناحیه بین پاها
در چنین مواردی، متخصص فیزیوتراپی و پزشک متخصص مغز و اعصاب تصمیم میگیرند که آیا جراحی ضروری است یا خیر. با این حال، در بیش از ۸۰٪ موارد، درمانهای فیزیوتراپی تخصصی میتواند از نیاز به جراحی پیشگیری کند.
پیشگیری از دیسک کمر
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. برای حفظ سلامت ستون فقرات، رعایت نکات زیر ضروری است:
- حفظ وزن در محدودهی مناسب
- انجام منظم تمرینات تقویتی برای عضلات شکم و کمر
- استفاده از وضعیت صحیح هنگام نشستن و ایستادن
- پرهیز از نشستن یا رانندگی طولانیمدت بدون استراحت
- ترک سیگار برای بهبود اکسیژنرسانی به بافتها
- بلند کردن صحیح اجسام (با خم کردن زانوها و حفظ راستای کمر)
سوالات متداول بیماران درباره دیسک کمر
❓چطور بفهمم نیاز به جراحی دارم؟
در صورتی که علائم بیش از ۶ هفته ادامه پیدا کند، یا ضعف پا و اختلال در کنترل ادرار ایجاد شود، احتمال نیاز به جراحی مطرح است. با این حال، بیشتر بیماران با فیزیوتراپی بهبود مییابند و نیازی به جراحی ندارند.
❓آیا دیسک کمر بیماری خطرناکی است؟
دیسک کمر در صورت بیتوجهی میتواند منجر به آسیب عصبی یا ضعف دائمی پا شود، اما با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، کاملاً قابل کنترل است.
❓چقدر میتوانم بدون درمان صبر کنم؟
ممکن است درد در برخی موارد به مرور کاهش یابد، اما تأخیر در درمان باعث برگشت مکرر درد و ضعف عضلات پشتیبان میشود. بهترین تصمیم، مراجعهی زودهنگام به فیزیوتراپیست است تا روند بهبود سریعتر و پایدارتر باشد.
جمعبندی
دیسک کمر پایان فعالیتهای روزمره نیست، بلکه نشانهای از نیاز بدن به بازآموزی حرکتی و اصلاح سبک زندگی است.
در کلینیک فیزیوتراپی راستا، درمان دیسک کمر بر اساس ارزیابی دقیق هر بیمار، ترکیبی از فیزیوتراپی تخصصی، درمان دستی، بیوفیدبک تراپی و طراحی کفی طبی اختصاصی است. هدف نهایی، بازگرداندن عملکرد طبیعی بدن بدون جراحی و کمک به بیماران برای بازگشت به زندگی سالم و پرانرژی میباشد.
